Aflossingsvrije hypotheek wordt uitzondering
In dit artikel:
Rabobank en Obvion zetten als eerste Nederlandse banken een stap om aflossingsvrije hypotheken strakker te begrenzen. Aanleiding zijn instructies en aanbevelingen van toezichthouders — vooral De Nederlandsche Bank (DNB) en de ECB — die vinden dat de portefeuille van aflossingsvrije leningen substantieel moet krimpen. Ook de AFM en belangenplatform DFO hebben onlangs aandacht besteed aan de kwestie, waardoor de discussie tussen banken, adviseurs en consumenten is opgelaaid.
Wat DNB verlangt
DNB eist van banken een geloofwaardig afbouwplan met meetbare jaarresultaten; als dat uitblijft moeten extra voorzieningen worden gevormd. Verder stelt de toezichthouder concrete eisen:
- De looptijd van aflossingsvrije delen mag niet langer zijn dan de resterende levensverwachting van de klant.
- Klanten moeten vooraf aangeven hoe zij het aflossingsvrije deel aan het einde van de looptijd gaan terugbetalen (bijvoorbeeld verkoop, eigen middelen of omzetting).
- Banken moeten periodiek financiële gegevens van klanten actualiseren (met bewijs, zoals pensioeninkomen bij herfinanciering).
- Alleen aflossingsvrije leningen onder €50.000 blijven uitgezonderd.
DFO schetst vervolgstappen die de markt verwacht: jaarlijkse afbouw van bestaande portefeuilles, vrijwel geen nieuwe aflossingsvrije hypotheken meer, gecoördineerde invoering van maatregelen door banken, actieve benadering van bestaande klanten om constructies aan te passen, en hogere rente-opslagen bij renteherzieningen voor aflossingsvrije delen. DNB-instructies zouden gelden voor banken onder zowel ECB- als DNB-toezicht.
Gevolgen en kritiek
De maatregelen kunnen voor veel huiseigenaren flinke gevolgen hebben, vooral omdat aflossingsvrije hypotheken uiterlijk bij de levensverwachting afgelost of omgezet moeten worden. Dat betekent voor veel huidige bezitters — die soms nog een zeer lage rente hebben — een aanzienlijke stijging van de maandlasten als er naar een annuïtaire hypotheek gegaan moet worden. Praktische bezwaren werden genoemd: vooraf opgegeven terugbetalingsplannen lijken moeilijk afdwingbaar; banken die klanten herhaaldelijk benaderen leiden soms tot onnodige angst en vroegtijdig aflossen, wat spaargelden vermindert; en de keuze van €50.000 als vrijstelling roept vragen op over mogelijke omzeiling.
Wat banken al doen
Veel instellingen hebben al eigen beperkingen ingevoerd: geen aflossingsvrije bedragen voor consumptieve opnames of bij expirerende erfpacht, hogere renteopslagen op aflossingsvrij, geen aflossingsvrij bij de werkelijke lastentoets en meerekening van beleggingshypotheken als aflossingsvrij deel. Obvion staat bestaande klanten hun huidige voorwaarden toe maar blokkeert uitbreiding of verhoging van aflossingsvrije delen onder de werkelijke lastentoets.
Praktisch voorbeeld en vooruitblik
Er wordt gewaarschuwd voor huishoudens met een aflossingsvrij hypotheek die meer dan 4,5 keer hun inkomen bedraagt; afhankelijk van toetsingsmethoden kan voortzetting problematisch worden. Een voorbeeld met woningwaarde €600.000 en aflossingsvrij schuld €180.000 laat zien dat betaalbaarheid toetsingsafhankelijk is, al kan de maandelijkse last op papier nog redelijk lijken.
Samenvattend: in de komende maanden zullen banken vermoedelijk aanvullende maatregelen doorvoeren, waardoor de aflossingsvrije hypotheek steeds meer een uitzondering wordt in Nederland. Voor huiseigenaren met zo’n constructie is het verstandig om proactief advies in te winnen en opties (zoals looptijdverlenging of conversie) te onderzoeken.