AFM zorgt voor paniek (deel 2)
In dit artikel:
De AFM publiceerde op 9 april na anderhalf jaar de geactualiseerde leidraad voor hypotheekadviseurs. Hoewel de nieuwe “Vernieuwde handvatten voor passend advies” verschillende onderwerpen behandelen — zoals verantwoorde woonlasten, rentevastperiode, fiscaliteit, oversluiten, life-events, verduurzaming en hypotheekproduct — is er geen expliciete verplichting opgenomen dat adviseurs altijd drie specifieke berekeningen voor de eigenwoningregeling moeten uitvoeren.
De leidraad stelt wel dat adviseurs het renteaftrekverleden van cliënten moeten inventariseren en op basis daarvan de eigenwoningschuld en eigenwoningreserve moeten bepalen, inclusief aandacht voor overgangsregimes en fiscale gevolgen (bijvoorbeeld of opbouwproducten worden beëindigd of voortgezet). De AFM schrijft voor dat adviseurs, waar nodig, verschillende scenario’s inzichtelijk maken en zeker moeten zijn van de juistheid van berekeningen die door software worden gemaakt. De eindverantwoordelijkheid voor het advies ligt bij de adviseur.
Een praktijkcasus illustreert waarom drie afzonderlijke berekeningen vaak nodig zijn. Twee huizenbezitters willen een €150.000 aflossingsvrije hypotheek meenemen naar een nieuwe koopwoning. Afhankelijk van welke regeling wordt doorgerekend ontstaan drie verschillende uitkomsten: onder de wettelijke regeling ontstaat een Box 3-post van €75.000; bij een draagplichtregeling kan slechts €70.000 worden overgenomen; volgens de “kan-bepaling” kan het volledige bedrag worden meegenomen, maar dit verplaatst deels het renteaftrekverleden naar de partner en heeft bij echtscheiding gevolgen voor de verdeling van schuld en belastingvoordelen. Zonder alle berekeningen zijn klanten niet volledig geïnformeerd en missen ze reële keuzemogelijkheden.
Praktisch probleem: vrijwel geen adviseur kan al deze berekeningen handmatig doen. Er bestaan softwaresystemen die ze uitvoeren, maar veel programma’s leveren foutieve uitkomsten en sommige leveranciers melden of herstellen die fouten niet. De AFM benadrukt dat adviseurs hun gebruikte software moeten controleren en digitaal vaardig moeten blijven, maar de leidraad bevat geen concreet praktijkvoorbeeld om de urgentie te versterken.
Gevolgen van de huidige situatie kunnen zijn: ongereviseerde software, beperkt of incompleet advies aan huizenkopers, verkeerde hypotheekkeuzes en een toename van klachten bij bijvoorbeeld Kifid of rechtbank. Brancheverenigingen hebben volgens de auteur bovendien onvoldoende geïnformeerd over beschikbare tools die alle berekeningen snel kunnen maken. Advies aan consumenten: kies een hypotheekadviseur die aantoonbaar alle relevante eigenwoningregeling-berekeningen kan uitvoeren. Het blijft afwachten of de AFM handhavingsacties gaat inzetten om verandering af te dwingen.