Ai, ai, ai. Wat als de AI-agent verkeerd belegt?
In dit artikel:
Wie €1000 vraagt hoe die het best kan beleggen, krijgt van AI-chatbots als ChatGPT, Claude, Grok en Gemini concrete aanbevelingen. ChatGPT noemde onder meer ASML en Microsoft, Grok wees eveneens ASML aan en Claude adviseerde ETF’s. Ook wanneer de bots erbij vermelden dat hun antwoord geen financieel advies is, kunnen hun aanbevelingen volgens hoogleraar financieel recht Emanuel van Praag juridisch toch als beleggingsadvies gelden.
Voor professioneel beleggingsadvies is op grond van de Wet op het financieel toezicht een vergunning nodig. Aanbieders moeten bovendien rekening houden met de financiële situatie en risicobereidheid van een klant. Volgens Van Praag zouden die regels in principe ook moeten gelden voor bedrijven achter AI-chatbots en AI-agents, maar die beschikken daar doorgaans niet over. De Autoriteit Financiële Markten (AFM) benadrukt dat de wet techniekneutraal is: zodra een partij beleggingsadvies geeft, geldt in beginsel een vergunningplicht.
Van Praag onderscheidt drie vormen van AI-gebruik. Als een chatbot zelfstandig advies geeft, kan dat onder de vergunningplicht vallen. Een AI-agent die zonder voortdurende instructies van de klant beleggingsbeslissingen neemt, kan worden gezien als vermogensbeheerder en zou dan ook moeten nagaan of de klant het geld kan missen. Geeft de klant daarentegen zelf een concrete opdracht, zoals het maken van een marktanalyse of het kopen van €50 aan ASML, dan is geen vergunning nodig.
AI-agents kunnen inmiddels ook zelfstandig handelen. Zo kunnen gebruikers via platforms als Coinbase een agent aan een cryptoportemonnee of account koppelen, waarna software binnen vooraf ingestelde grenzen transacties uitvoert. Grote Amerikaanse banken waarschuwen voor misbruik van gegevens en tegoeden en willen zulke externe agents zoveel mogelijk blokkeren. De Nederlandse Vereniging van Banken ziet tegelijk mogelijkheden voor fraudedetectie, productvergelijkingen en ondersteuning bij financiële keuzes. Nederlandse banken testen de technologie vooral intern en geven externe agents voorlopig geen vrije toegang tot klantgegevens of rekeningen.
Onduidelijk is wie aansprakelijk is als een chatbot slecht advies geeft of een agent geld verliest. AI-bedrijven en platforms schuiven de verantwoordelijkheid in hun voorwaarden grotendeels naar de gebruiker. Van Praag sluit aansprakelijkheid van de bedrijven niet uit, maar verwacht dat een rechter ook kan oordelen dat een belegger zelf onvoorzichtig is geweest. De AFM onderzoekt nog hoe de bestaande regels op publieke AI-tools moeten worden toegepast; zulke tools hebben volgens de toezichthouder in elk geval niet automatisch de wettelijke plicht om in het belang van de gebruiker te handelen. Als een agent buiten de door de klant gestelde limieten handelt, ligt de verantwoordelijkheid volgens Van Praag mogelijk wel bij de aanbieder.
Voorlopig gebruiken beleggers AI daarom vooral voor beperkte taken. Een belegger laat bijvoorbeeld analyses en instapmomenten berekenen, maar houdt zelf rekening met emoties op de markt. Een student gebruikt AI voor risicoanalyses en het bepalen van een stop-limit bij cryptohandel, maar geeft zijn geld niet volledig uit handen. Zolang de regels en aansprakelijkheid niet duidelijk zijn, blijft volledig vertrouwen op AI volgens de strekking van het artikel onverstandig.
Vandaag Inside: Noa Vahle tijdens interview met Joey Veerman: ‘Je bent echt boos, hè?’