AI-datacenters dwingen 'vuile' piekcentrales terug in bedrijf

In dit artikel:

In de arbeiderswijk Pilsen in Chicago staat de Fisk-centrale: een achtdelige, oliegestookte peaker‑installatie uit de jaren zestig, eigendom van NRG Energy. De eenheden stonden gepland voor afbouw volgend jaar, maar dat besluit is ingetrokken nu de vraag naar elektriciteit fors is toegenomen door datacenters die grote investeringen doen in kunstmatige intelligentie. In PJM Interconnection — het grootste Amerikaanse netgebied dat 13 staten omvat en veel datacenters huisvest — zijn stroomtarieven deze zomer met meer dan 800% gestegen ten opzichte van vorig jaar, waardoor peaker‑centrales financieel aantrekkelijker werden.

Peakers draaien alleen bij piekvraag en fungeren als vangnet om black‑outs te voorkomen. Omdat ze snel kunnen opstarten en brandstof (zoals olie) lokaal kan worden opgeslagen, beschouwen energiebedrijven en sommige beleidsmakers ze als onmisbaar. NRG‑manager Matt Pistner zei dat er nu een economische reden is om Fisk open te houden. PJM waarschuwt dat het zich geen massale afvoer van bestaande opwekking kan veroorloven terwijl nieuwe capaciteit wordt toegevoegd om aan de groeiende vraag van datacenters en andere grote verbruikers te voldoen.

Tegelijkertijd werpen deze installaties milieuproblemen en sociale rechtvaardigheidsvragen op. Peaker‑centrales zijn vaak oud, ontworpen voor snelheid in plaats van efficiëntie, en missen soms moderne emissiebeheersing zoals filters voor fijnstof of systemen tegen kwikuitstoot. Onderzoek door onder andere het Government Accountability Office laat zien dat gasgestookte peakers gemiddeld 1,6 keer meer zwaveldioxide per opgewekte eenheid uitstoten dan niet‑peakers. Hoewel peakers ongeveer 3% van de nationale elektriciteit leveren, is hun gecombineerde capaciteit veel hoger — tot ongeveer 19% — waardoor ze een belangrijke buffer vormen. In de praktijk betekent langer gebruik echter dat er lokaal extra vervuiling komt, vooral in wijken die al disproportioneel veel milieubelasting dragen.

Pilsen illustreert dat probleem: de acht peaker‑eenheden van Fisk staan op de locatie van een voormalige kolencentrale die na jaren van protest werd gesloten, maar de oliegestookte units blijven af en toe draaien. Volgens EPA‑gegevens varieerde de zwaveldioxide‑uitstoot op die locatie van ongeveer 2 tot 25 ton per jaar sinds de kolencentrale sloot. Lokale bewoners en gezondheidsorganisaties waarschuwen dat lage schoorstenen en nabijheid van woningen leiden tot geconcentreerde blootstelling; dat kan astma en andere longproblemen verergeren.

De trend is breder: een Reuters‑analyse van PJM‑dossiers toont aan dat van de olie-, gas‑ en kolencentrales die gepland stonden te sluiten, ongeveer 60% dit jaar hun sluitingsplannen uitstelden of annuleerden — vooral peaker‑eenheden. Van de circa 23 centrales in PJM die vanaf 2025 of kort daarna zouden sluiten, hebben bedrijven, de netbeheerder en federale instanties sinds januari van dit jaar de sluiting van 13 centrales uitgesteld of geannuleerd; 11 daarvan waren peakers. De Amerikaanse regering heeft ook signalen afgegeven dat het wil kijken of bestaande reserves zoals peakers vaker ingezet kunnen worden om snel aan de nieuwe vraag te voldoen.

Dat leidt tot zorgen over milieuongelijkheid. Studies tonen aan dat peaker‑centrales onevenredig vaak in achtergestelde, voornamelijk door kleur aangeduide gemeenschappen staan. Een 2022‑studie vond dat bewoners van eerder ‘redlined’ wijken 53% meer kans hadden dat er sinds 2000 een peaker in de buurt werd gebouwd. Voor bewoners als Jerry Mead‑Lucero in Pilsen betekent het dat de winst van energiebedrijven kan leiden tot blijvende schadelijke uitstoot in buurten die al vechten tegen vrachtverkeer, industriële activiteiten en drukke snelwegen.

Er zijn alternatieven die de afhankelijkheid van vervuilende peakers zouden kunnen verminderen: investeringen in robuustere hoogspanningsverbindingen om stroom van gebieden met overcapaciteit te vervoeren, en grootschalige batterijopslag om pieken op te vangen. Voorstanders van schone energie wijzen erop dat batterijen en betere transmissie het systeem efficiënter kunnen maken en de noodzaak voor peakers terugdringen. Critici waarschuwen echter dat het huidige tempo van netuitbreiding en opslagontwikkeling moeilijk kan concurreren met onmiddellijke vraagstijgingen door AI‑datacenters.

In Noord‑Illinois ontstaan nieuwe datacentercampussen, waaronder een groot T5‑project, wat de druk op het lokale net verder zal opvoeren. Netbeheerder PJM zegt dat het blijft werken aan het koppelen van meer koolstofarme bronnen, kernenergie en gascapaciteit aan het net — maar benadrukt ook dat elk beschikbare megawatt nu nodig is. Voor gemeenschappen als Pilsen betekent dat de strijd tegen vervuilende bronnen waarschijnlijk ingewikkelder zal worden: centrales die ooit werden gesloten of aangepakt kunnen door marktkrachten en netvereisten weer opduiken, met directe gevolgen voor luchtkwaliteit en gezondheid in kwetsbare wijken.