Amerikaanse staatsschuld nadert $40 biljoen: groeit nu 400 keer sneller dan vroeger

In dit artikel:

De Amerikaanse staatsschuld staat op het punt de grens van 40 biljoen dollar te overschrijden. Op 11 augustus bedroeg de schuld bijna 39,942 biljoen dollar; bij het huidige tempo komt daar dagelijks ongeveer 6,5 miljard dollar bij. Sinds maart groeit de schuld daardoor met circa 75.000 dollar per seconde. De eerste biljoen dollar werd in 1981 bereikt, na bijna twee eeuwen. De sprong van 39 naar bijna 40 biljoen dollar duurde minder dan vijf maanden.

De snelle groei is het gevolg van aanhoudende begrotingstekorten. Sinds de jaren tachtig zijn belastingverlagingen, hogere defensie-uitgaven en nieuwe uitgaven na crises zoals de kredietcrisis en de coronapandemie nauwelijks teruggedraaid. Daardoor blijft niet alleen de oorspronkelijke schuld bestaan, maar moet de overheid ook steeds meer rente betalen. Voor boekjaar 2026 raamt het Congressional Budget Office de netto rentelasten op ongeveer 1 biljoen dollar. In de eerste negen maanden werd al 857 miljard dollar aan rente betaald: meer dan het defensiebudget en de uitgaven aan Medicare. Alleen Social Security kost de overheid nog meer.

De totale staatsschuld komt overeen met ongeveer 124 procent van de Amerikaanse economie. Daarvan is circa 101 procent van het bbp in handen van beleggers, banken, pensioenfondsen en buitenlandse partijen. Dat is de schuld waarvoor de obligatiemarkt daadwerkelijk kopers moet vinden. Volgens het CBO wordt het naoorlogse record van 106,1 procent van de economie binnen enkele jaren overschreden. Anders dan na de Tweede Wereldoorlog kan de Verenigde Staten nu minder rekenen op snelle economische groei, een jonge bevolking en kunstmatig lage rente: de bevolking vergrijst, het begrotingstekort bedraagt in vredestijd ongeveer 6 procent van het bbp en de staat betaalt marktrente.

De lange rente loopt inmiddels op tot ongeveer 4,7 procent voor tienjarige en 5,28 procent voor dertigjarige staatsleningen, het hoogste niveau sinds 2007. Beleggers vragen een hogere vergoeding voor inflatie, economische onzekerheid en de grote hoeveelheid nieuwe schuld. Ook de dure olie, de enorme investeringen in kunstmatige intelligentie en datacenters en de financieringsbehoefte van energiebedrijven vergroten de vraag naar kapitaal. Daarnaast kopen traditionele buitenlandse afnemers minder Amerikaanse staatsleningen: Japan verkoopt om de yen te steunen, China ruilt een deel van zijn Amerikaanse schuld in voor goud en Golfstaten houden meer olie-inkomsten zelf aan.

De rente van de Federal Reserve beïnvloedt vooral de korte looptijden. De lange rente bevat ook een extra risicopremie voor ontwikkelingen die zich over tientallen jaren kunnen voordoen. Beleggers vrezen niet primair dat Amerika zijn schuld niet zal terugbetalen; het land leent in dollars en beschikt over de grootste obligatiemarkt ter wereld. Wel vrezen zij verder stijgende rentes. Daardoor verliezen bestaande obligaties met lage coupons hun waarde en worden nieuwe leningen duurder.

Zo ontstaat een zichzelf versterkende cirkel: grotere tekorten leiden tot meer obligaties, waarvoor hogere rentes nodig zijn. Die hogere rentes vergroten vervolgens de rentelasten en daarmee het tekort. In 2026 moet bovendien ongeveer 9 biljoen dollar aan verhandelbare staatsschuld worden geherfinancierd, bijna een kwart van het totaal. Oude leningen komen daardoor steeds vaker terug tegen de huidige, hogere rente.

Een onmiddellijke Amerikaanse betalingscrisis ligt volgens het artikel niet voor de hand. De kwetsbaarheid ontstaat als Washington blijft uitgeven terwijl beleggers minder langlopende staatsleningen willen kopen. De Federal Reserve zou dan moeten kiezen tussen streng blijven om inflatie te bestrijden of de obligatiemarkt ondersteunen, met het risico op verdere geldontwaarding. De hogere Amerikaanse lange rente werkt bovendien wereldwijd door als basisprijs van geld, ook al blijven aandelenmarkten voorlopig gesteund door de sterke resultaten en investeringen van technologiebedrijven.