Analyse: politiek schaakspel rond volgende ECB-leiderswissel

In dit artikel:

De Europese Centrale Bank (ECB) staat voor een ingrijpende reeks benoemingen. Isabel Schnabel vertrekt naar het Internationaal Monetair Fonds en de termijn van hoofdeconoom Philip Lane eindigt op 31 mei. Ook president Christine Lagarde zou mogelijk vóór het einde van haar termijn in oktober 2027 opstappen, al is dat niet bevestigd.

De opvolging wordt waarschijnlijk een breed politiek onderhandelingspakket tussen de eurolanden. De leiders zullen vermoedelijk eerst bepalen wie de nieuwe ECB-president wordt en daarna de overige directieleden benoemen. Belangrijke kandidaten voor het presidentschap zijn Pablo Hernández de Cos, directeur van de Bank voor Internationale Betalingen, en Klaas Knot, voormalig president van De Nederlandsche Bank. Andere namen kunnen opduiken, omdat ECB-benoemingen vaak onderdeel zijn van bredere deals over Europese topfuncties.

De binnenlandse politiek speelt daarbij een belangrijke rol. Frankrijk houdt volgend voorjaar presidentsverkiezingen, waarbij de mogelijke winst van Marine Le Pen de druk op Emmanuel Macron kan vergroten om snel afspraken te maken. De verzwakte positie van de Duitse bondskanselier Friedrich Merz kan de Duitse onderhandelingsmacht beperken. Spanje, dat richting de verkiezingen van 2027 gaat, heeft al laten weten het ECB-presidentschap te ambiëren.

Door het vertrek van Schnabel kan de formele selectieprocedure al volgende maand beginnen. De andere vacatures ontstaan later, maar de gesprekken over hun verdeling zullen waarschijnlijk eerder starten. Volgens de ongeschreven regels hebben Frankrijk, Duitsland en Italië feitelijk vaste zetels in de zes leden tellende directie; Spanje claimt eveneens zo’n positie. De overige twee zetels moeten daardoor door zeventien andere eurolanden worden verdeeld. Elk land mag bovendien maar één directielid hebben. Als Knot president wordt, zou zijn Nederlandse collega Frank Elderson moeten vertrekken, wat een extra vacature oplevert.

De verdeling van functies hangt samen met de keuze voor de president. Bij een meer monetair behoudende of ‘havikachtige’ president als Knot zouden bijvoorbeeld Frankrijk de positie van hoofdeconoom, Duitsland de marktportefeuille en Spanje het bankentoezicht kunnen krijgen. Bij een Spaanse president kan Duitsland juist op de economenfunctie inzetten en Frankrijk op de markttransacties.

De personeelswisselingen veranderen het monetaire beleid niet automatisch. Dat wordt bepaald door de 27 leden van de Raad van Bestuur. Wel kan de stijl van de nieuwe president de besluitvorming beïnvloeden. Lagarde staat bekend om consensus en politieke akkoorden, terwijl haar voorganger Mario Draghi directiever opereerde. De nieuwe machtsverhoudingen kunnen daardoor gevolgen hebben voor de snelheid, eensgezindheid en publieke toon van het ECB-beleid.