Anne Teresa De Keersmaeker: 'Ik was bang niet meer geliefd te zijn'

In dit artikel:

Anne Teresa De Keersmaeker presenteert samen met beeldend kunstenaar Steven Fillet het project Belle-Île in het Macs, het museum voor hedendaagse kunst in Hornu. Voor dit eerbetoon aan de ruige natuur danste De Keersmaeker op een twintig meter lang doek aan de Atlantische kust van Belle-Île-en-Mer. Fillet legde haar bewegingen met grafiet vast. Het doek werd later in zeven stukken gesneden en opgehangen, met daarop ook de tijdlijn van Beethovens pianosonate Opus 111. De solo Amnesia verbeeldt de mens in een overweldigende natuur: elke beweging laat een spoor na dat uiteindelijk door tijd en elementen verdwijnt.

De samenwerking vloeit voort uit de relatie tussen De Keersmaeker en Fillet, die elkaar acht jaar geleden leerden kennen als buren. Hun gedeelde liefde voor kunst en natuur bracht hen eerder al samen tot tekeningen en schilderijen gebaseerd op de geometrische bewegingspatronen uit haar choreografie The Goldberg Variations. Voor De Keersmaeker is beeldende kunst de voorbije vijftien jaar een steeds belangrijkere partner geworden, naast muziek, die haar werk al bijna een halve eeuw bepaalt.

De Keersmaeker brak in 1982 internationaal door met Fase, Four Movements to the Music of Steve Reich. De choreografie bouwde voort op haar solo Violin Phase, die ze als jonge student in New York maakte. Haar minimalistische, mathematisch precieze bewegingsstijl werd haar handelsmerk. Met Rosas danst Rosas, gemaakt in 1983 met haar eigen gezelschap Rosas, vestigde ze haar reputatie verder. De choreografie kreeg in 2011 een nieuw publiek toen Beyoncé delen ervan gebruikte in de videoclip Countdown. De Keersmaeker reageerde uiteindelijk positief en lanceerde het project Re:Rosas, waarop mensen hun eigen versies konden delen.

Sinds het begin van haar carrière maakte De Keersmaeker ongeveer zeventig werken. Haar choreografieën werden onder meer opgevoerd in het MoMA in New York, Tate Modern in Londen, Wiels in Brussel en het Louvre in Parijs. Haar andere grote pijler is P.A.R.T.S., de internationale dansschool die ze in 1995 oprichtte. Jaarlijks studeren er ongeveer zestig studenten uit zo’n 25 landen af; onder de oud-studenten bevinden zich choreografen en dansers als Sidi Larbi Cherkaoui en Akram Khan.

In het interview spreekt De Keersmaeker ook over de moeilijkheden van haar lange loopbaan. Ze combineerde het leiden van Rosas en P.A.R.T.S. met haar werk als choreograaf, haar relatie en het moederschap van twee kinderen. Ze erkent dat ze niet altijd een klassiek ouderlijk kader kon bieden. Ook artistiek kende ze kwetsbare momenten, bijvoorbeeld na de experimentele voorstelling Elena’s Aria uit 1984, waarin stilte, wachten en onbeweeglijkheid centraal stonden en die door een deel van het publiek te conceptueel werd gevonden.

Op 66-jarige leeftijd blijft ze optreden. Haar recente productie Brel, gebaseerd op het werk en de persoonlijkheid van Jacques Brel, is in maart 2027 in Rotterdam te zien. Daarnaast gaat GLA55 – 10 Movements to the Music of Philip Glass in november in Berlijn in première en komt de voorstelling in februari naar Nederland. De choreografie werkt met cirkels, spiralen en ellipsen, vormen die De Keersmaeker ook terugziet in DNA, de kosmos en natuurlijke bewegingen.

Natuur en ecologie zijn de laatste jaren nadrukkelijker aanwezig in haar werk. Ze verwijst naar de klimaat- en biodiversiteitscrisis, de schade van de agro-industrie en de wereldwijde opkomst van extreemrechts. Haar choreografieën zijn volgens haar vaak geïnspireerd door spiralen, zwermen vogels, scholen vissen en andere patronen uit de natuur. Kunst heeft voor haar drie functies: vieren, rouwen en reflecteren op een andere toekomst. De helende kracht van kunst vindt ze belangrijk, ook al verwacht ze niet dat dans de wereld alleen kan veranderen.

De Keersmaeker kreeg voor haar oeuvre onder meer de Gouden Leeuw van de Biënnale van Venetië in 2015. Vorig jaar ontving ze als tweede Belg de Japanse kunstprijs Praemium Imperiale. Ze vertelt dat ze met Fillet na de ceremonie door Japan reisde en daar haar belangstelling voor oosterse filosofie en natuur verder kon verdiepen. Om te kunnen blijven dansen traint en zwemt ze dagelijks, danst ze in het bos en eet ze al lange tijd macrobiotisch. Ze waarschuwt jonge dansers bovendien voor de ongezonde gewoonten die ze zelf vroeger had, zoals roken, alcohol en slaaptekort.

De toekomst van haar organisaties kreeg in 2024 een schaduw over zich heen toen (ex-)medewerkers van Rosas haar leiderschap in De Standaard omschreven als autoritair, onvoorspelbaar en manipulatief. Er waren ook beschuldigingen dat fysieke grenzen niet werden gerespecteerd. In september van dat jaar bood De Keersmaeker publiekelijk excuses aan. In het gesprek zegt ze dat de kwestie pijnlijk en complex was, vooral door het vertrek van dansers, maar dat Rosas met een vernieuwd team werkt aan een veiligere werkomgeving met meer open dialoog en aandacht voor persoonlijke grenzen.

Komend jaar draagt ze de leiding van P.A.R.T.S. over aan de huidige adjunct-directeur. Dat ziet ze als een natuurlijk proces en als een kans om meer tijd te besteden aan wat ze het liefst doet: zelf dansen. Rosas blijft ondertussen klassiekers als Rosas danst Rosas hernemen en werkt verder aan nieuwe producties.