ASML op voorsprong | Het geheim (en de achilleshiel) van de monopoliepositie
In dit artikel:
In een wereldwijde machtsstrijd om AI- en chipdominantie staat ASML centraal: de Nederlandse fabrikant levert de enige commerciële EUV-lithografiemachines die nodig zijn voor de meest geavanceerde AI-chips. Tegelijk proberen zowel China als de VS alternatieven te ontwikkelen om die afhankelijkheid te doorbreken.
In Shenzhen staat inmiddels een EUV-achtige machine die volledig door Chinese teams — veelal voormalige ASML-medewerkers — is ontwikkeld, onder leiding van Huawei en andere staatsgeoriënteerde bedrijven. Reuters meldt dat China al wil beginnen met chips produceren op zo’n toestel rond 2028; betrokkenen houden rekening met een realistischere termijn rond 2030 of later. China zet ook in op DUV-machines (ouder, minder verfijnd) via spelers als SMEE om snel een binnenlandse chipindustrie op te bouwen.
In de VS wordt geïnvesteerd in alternatieve benaderingen: Substrate (ondersteund door Peter Thiel’s Founder Fund) ontwikkelt XLR-röntgenlithografie met de ambitie uiteindelijk eigen chipfabrieken te bouwen in plaats van machines te verkopen. xLight werkt aan Free Electron Lasers (FEL) die mogelijk de lasergenerators in EUV-systemen kunnen vervangen. Beide routes zijn experimenteel en ver van grootschalige commerciële toepassing.
ASML heeft niet alleen een technische voorsprong, maar ook een strategisch opgebouwde verdediging: de keuze om in 2009 op EUV in te zetten, jarenlang investeren in research en het opbouwen van een complex ecosysteem van toeleveranciers en partners. Belangrijke voorbeelden zijn de overname van Cymer (lasertechnologie) in 2012 en het 25%-belang in Carl Zeiss (leverancier van cruciale spiegels). Nieuwere strategische stappen zijn een 11%-belang in het Franse AI‑bedrijf Mistral, bedoeld om software- en AI-diagnostiek binnen het ecosysteem te versterken.
De kernboodschap: zelfs als concurrenten delen van de technologie kunnen nabouwen of verbeteren, kost het jaren — volgens ASML-topman grofweg tien tot vijftien jaar — om het gehele, uiterst complexe samenspel te repliceren en betrouwbare, op schaal werkende EUV-machines te leveren. Intussen verkoopt ASML nog veel DUV-systemen (279 in 2025 tegen 48 EUV), waardoor druk op dat segment mogelijk kan toenemen door binnenlandse spelers in China.
De grootste kwetsbaarheid van ASML is politiek: wie de toegang tot geavanceerde chipmachines reguleert, heeft aanzienlijke geopolitieke invloed. Verslechterende relaties tussen economische blokken kunnen toeleveringsketens en markten raken — een risico waar ASML, ondanks technische superioriteit en strategische posities, beperkt vat op heeft.