Bedrijfsopvolging: hoe je gedoe in de familie voorkomt

In dit artikel:

De overdracht van een familiebedrijf aan één kind kan de familieverhoudingen onder druk zetten. Ouders willen hun kinderen vaak gelijk behandelen, maar het grootste deel van hun vermogen zit meestal in het bedrijf. Geld daaruit halen om niet-opvolgende kinderen uit te betalen, kan de continuïteit en investeringsruimte van de onderneming bedreigen.

Dat ervaren Wilfred en zijn zus Els. Hun vader richtte een mannenmodemerk op met eigen winkels, franchisewinkels, een webshop en buitenlandse verkooppunten. Wilfred ging in 2020, tijdens zijn studie, in het bedrijf werken en wordt de opvolger. Els koos voor een loopbaan bij een internationaal modebedrijf. Toch wilde hun vader voorkomen dat zij financieel zou worden achtergesteld.

Volgens deskundigen bestaat er geen standaardoplossing. Een opvolgend kind kan de onderneming bijvoorbeeld kopen, maar moet de ouders dan afbetalen en houdt daardoor minder geld over voor groei. Een andere mogelijkheid is dat de opvolger de aandelen krijgt en de andere kinderen het bedrijfspand, zodat zij huurinkomsten ontvangen. Ook kunnen aandelen bij leven worden overgedragen en later van het erfdeel van de opvolger worden afgetrokken, al werkt dat alleen als er voldoende ander vermogen overblijft.

Sommige ouders geven alle kinderen aandelen, met de afspraak dat de opvolger zijn broers en zussen later uitkoopt. Dat is fiscaal aantrekkelijk, maar kan tot conflicten leiden: kinderen die niet in het bedrijf werken, hebben dan bijvoorbeeld ook recht op dividend, terwijl de opvolger winst wil investeren. Aandelen zonder stemrecht kunnen dit voorkomen. De familie van Wilfred koos daarvoor. Els werd mede-eigenaar en kreeg evenveel aandelen als haar broer, maar heeft geen beslissende zeggenschap. Wilfred koopt geleidelijk meer aandelen over. De regeling zorgt bovendien voor inkomsten voor hun ouders, die hun bedrijf als pensioenvoorziening gebruiken.

Gelijke behandeling betekent niet voor iedereen hetzelfde. Een kind dat jarenlang in de onderneming werkt, kan het onrechtvaardig vinden dat een niet-meewerkend kind eveneens aandelen krijgt. Andersom kunnen erfgenamen zich benadeeld voelen wanneer zij geld krijgen terwijl een ander kind een bedrijf ontvangt dat later sterk in waarde stijgt.

Adviseurs benadrukken daarom dat alle kinderen vroegtijdig en volledig bij de opvolging moeten worden betrokken. Open gesprekken over geld, zeggenschap, risico’s en gevoelens zijn essentieel. Wilfred en Els voerden die gesprekken met elkaar, hun ouders en adviseurs en zeggen daardoor allebei te begrijpen waarom de afspraken zijn gemaakt. Als broers en zussen elkaar niets gunnen, kan het uiteindelijk nodig zijn te kiezen tussen familieharmonie en het behoud van het bedrijf binnen de familie.