Big tech in Hollywood: 'Het is Amerikaans kapitalisme in overdrive'

In dit artikel:

De film Artificial, over de opkomst van OpenAI-topman Sam Altman, zijn conflict met Elon Musk en de mislukte poging om hem eind 2023 te ontslaan, lag maandenlang ongebruikt bij Amazon MGM Studios. In juni besloot de studio de film niet zelf uit te brengen, hoewel Amazon kort daarvoor een strategisch partnerschap van 50 miljard dollar met OpenAI had gesloten. Distributeur Neon nam Artificial over; een Amerikaanse releasedatum is inmiddels bekend, maar Nederland heeft nog geen datum.

De film past in een groeiende reeks producties over de macht van Silicon Valley. In de bioscopen draait ook The Social Reckoning, het vervolg op The Social Network uit 2010. Die eerdere film maakte Mark Zuckerberg tot een bekend cultureel personage, maar richtte zich vooral op zijn karakter, vriendschappen en juridische conflicten. Volgens mediastudies-hoogleraar Mark Deuze kwamen de werking van algoritmes, het verdienmodel en de gevolgen voor gebruikers nauwelijks aan bod. Historicus Joe Street vindt juist dat The Social Network Zuckerberg niet romantiseerde, maar ziet wel dat sommige techondernemers de film als inspiratie zijn gaan gebruiken.

Sinds de Netflix-documentaire The Social Dilemma uit 2020, waarin oud-medewerkers vertelden over de verslavende werking van sociale media, worden techbazen in films en series vrijwel standaard als negatieve figuren neergezet. De producties sluiten aan bij oudere verhalen over meedogenloze kapitalisten, zoals Gordon Gekko uit Wall Street. Ze verbeelden de angst dat een kleine groep miljardairs te veel controle krijgt, maar blijven volgens Deuze vaak steken in de eigenaardigheden van de hoofdpersonen. Structurele kwesties als dataverzameling, auteursrecht, AI-training op andermans werk, belastingontwijking, arbeidsrechten en milieuschade krijgen veel minder aandacht.

Tegelijkertijd raken Hollywood en Silicon Valley steeds sterker met elkaar verweven. Amazon, Apple, Netflix en andere techbedrijven zijn zelf studio’s of belangrijke financiers geworden. Disney investeerde bijvoorbeeld 1 miljard dollar in OpenAI, terwijl filmmaatschappij A24 samenwerkt met Google-dochter DeepMind. Ook bepalen platforms als TikTok en Instagram steeds meer het succes van films, doordat vroege reacties op sociale media de publieke belangstelling kunnen sturen. Daardoor bezitten bedrijven die in films worden bekritiseerd ook de kanalen waarop het publiek erover praat.

Die invloed uit zich meestal niet in een openlijk verbod, maar in onzekerheid over financiering, distributie of promotie. Zo is de Europese release van een kritische documentaire over Elon Musk volgens berichten onzeker, mede vanwege mogelijke juridische kosten nadat Musk met een smaadzaak dreigde. De verwevenheid kan volgens Street in de toekomst nog subtieler worden, bijvoorbeeld via verhaallijnen, productieprocessen of platformkeuzes.

The Social Reckoning vormt een belangrijke test. Aaron Sorkin schreef en regisseerde het vervolg, waarin Jeremy Strong Zuckerberg speelt. De nadruk ligt dit keer op klokkenluider Frances Haugen en journalist Jeff Horwitz, die in 2021 onthulden wat Facebook wist over de schadelijke effecten van zijn platforms. De film verschijnt terwijl Meta een schikking van 17 miljard dollar trof over die gevolgen.

Ook Artificial lijkt niet alleen een biografisch drama te willen zijn. Guadagnino onderzoekt naar eigen zeggen hoe OpenAI functioneert en hoe medewerkers omgaan met ethische dilemma’s. De trailer presenteert ChatGPT als een potentieel gevaarlijke maatschappelijke kracht. Volgens de betrokken deskundigen weerspiegelen zulke films zowel de zorgen over onbeheersbare technologie als een commercieel belang. Ondanks hun groeiende bezit van studio’s, platforms en data krijgen techbazen in Hollywood voorlopig nauwelijks een positief portret.