Bij rampenoefeningen blijkt pas goed hoe weinig weerbaar Nederland eigenlijk is

In dit artikel:

Tijdens een oefening in Heemstede trainen inwoners en acteurs hoe een noodsteunpunt moet functioneren bij een grootschalige crisis. In het scenario is heel Nederland getroffen door langdurige stroomuitval en zijn onder meer internet, openbaar vervoer, wateraanvoer en politieverbindingen uitgevallen. De praktijk blijkt weerbarstig: hulpvragers worden langs verschillende loketten gestuurd en vrijwilligers missen soms essentiële informatie. Zo vraagt vrijwilliger Ruben Heeremans aanvankelijk niet naar de uiterlijke kenmerken van een vermist kind. Ook geeft hij later medisch advies dat volgens zijn instructies niet is toegestaan, omdat hij mensen anders opnieuw door de hal moet sturen.

De oefening maakt duidelijk dat Nederland nog onvoldoende is voorbereid op langdurige uitval van vitale voorzieningen. Volgens Marianne Schuurmans, burgemeester van Haarlemmermeer en binnen het Veiligheidsberaad verantwoordelijk voor bevolkingszorg, loopt Nederland achter op landen als Finland en Taiwan. Zij verwacht dat het land op korte termijn met langdurige stroomuitval te maken kan krijgen. Deskundigen wijzen op een groeiende dreiging van hybride aanvallen, zoals hacks, sabotage, verdachte drones en desinformatie. Het uitschakelen van internet of elektriciteit kan betalingsverkeer, verkeerslichten, spoorwegovergangen en communicatie snel ontregelen.

De overheid vraagt burgers, bedrijven en lokale overheden daarom meer verantwoordelijkheid te nemen. De campagne ‘Denk vooruit’ wordt opnieuw gestart. Hoewel inmiddels 46 procent van de Nederlanders een noodpakket heeft, blijft een meerderheid onvoorbereid. Burgers worden aangespoord onder meer opgeladen powerbanks te regelen, na te denken over kinderopvang en zich voor te bereiden op minstens 72 uur zelfredzaamheid. In Heemstede komen tijdens de oefening ook concrete kwetsbaarheden naar voren, zoals inwoners met trapliften, mensen die afhankelijk zijn van gekoelde medicijnen en blinden die zonder stroom problemen kunnen krijgen.

Ook bedrijven blijken vaak onvoldoende voorbereid. Meer dan de helft heeft volgens het ministerie van Economische Zaken geen maatregelen getroffen tegen uitval van energie, mobiele communicatie of clouddiensten. Zelfs bedrijven met gevaarlijke stoffen beschikken niet altijd over noodstroom of systemen die 72 uur zelfstandig kunnen functioneren. Bestaande continuïteitsplannen gaan bovendien soms uit van werknemers die gewoon naar kantoor komen, terwijl openbaar vervoer kan uitvallen en scholen gesloten kunnen zijn. Een nieuwe overheidscampagne moet bedrijven aansporen een draaiboek voor de eerste drie dagen zonder stroom op te stellen.

De financiële inzet voor maatschappelijke weerbaarheid blijft volgens het artikel beperkt. Vanaf 2027 trekt het kabinet hiervoor 20 miljoen euro uit, oplopend naar 70 miljoen euro per jaar tussen 2032 en 2035. Dat staat in schril contrast met de bijna 29 miljard euro die Defensie dit jaar ontvangt. Schuurmans waarschuwt bovendien dat Defensie door de toenemende dreiging minder capaciteit heeft om bij binnenlandse rampen te helpen.

Meer dan twintig bedrijven en organisaties, waaronder Deloitte, Rabobank, TenneT en Albert Heijn, hebben daarom een ‘kopgroep’ opgericht. Die wil regionale samenwerkingen opzetten en organisaties helpen hun continuïteit en personeel beter voor te bereiden. In Finland worden bijvoorbeeld tientallen crisisscenario’s uitgewerkt, met vooraf vastgelegde rollen. Nederlandse bedrijven stimuleren werknemers om reservist te worden of leren hen hoe zij zichzelf en anderen 72 uur kunnen redden.

Daarnaast traint de BurgerReserve werknemers in levensreddend handelen, navigatie, waterzuivering, omgaan met desinformatie en het bemannen van noodsteunpunten. De organisatie wil groeien van ruim duizend getrainde Nederlanders eind dit jaar naar 130.000 in 2030. Volgens betrokkenen is Nederland daarmee ongeveer vijf jaar te laat begonnen. De oefening in Heemstede onderstreept dat niet alleen materialen en plannen ontbreken, maar ook ervaring, duidelijke instructies en voldoende getrainde mensen om tijdens een crisis praktisch en menselijk hulp te bieden.