Centrale banken vrezen hogere rentes door AI-boom en strijd om kapitaal

In dit artikel:

De wereldwijde hausse rond kunstmatige intelligentie leidt tot een race om kapitaal. Overheden en bedrijven investeren op grote schaal in onder meer chips, datacentra, elektriciteitsnetten en telecominfrastructuur. Die uitgaven stimuleren de economie, maar vergroten volgens centrale bankiers ook de vraag naar financiering, nog voordat de beloofde productiviteitswinst van AI zichtbaar is.

Centrale bankiers van de grootste economieën waarschuwden daar op 16 oktober tijdens de jaarvergaderingen van het IMF en de Wereldbank in Bangkok voor extra inflatiedruk en financiële instabiliteit. Als de optimistische verwachtingen over AI-investeringen slechts beperkt worden bijgesteld, kunnen aandelenmarkten en andere financiële markten sterk reageren. Een recente verkoopgolf van Aziatische technologieaandelen onderstreepte dat risico.

De ontwikkeling betekent een omslag ten opzichte van de periode na de financiële crisis van 2008, toen vooral een overschot aan spaargeld en te lage inflatie zorgen baarden. Centrale bankiers zien nu juist een wereldwijd tekort aan kapitaal, waardoor de financieringskosten stijgen. Dat effect wordt versterkt door overheidsleningen voor defensie, industriebeleid en energieprojecten in landen als de Verenigde Staten, Japan en Duitsland.

Daardoor kan ook de zogenoemde neutrale rente, of R-star, hoger komen te liggen: het renteniveau waarbij de economie noch wordt gestimuleerd noch afgeremd. Beleidsmakers weten volgens de Zuid-Afrikaanse centralebankgouverneur Lesetja Kganyago dat dit niveau is gestegen, maar niet hoe hoog het precies ligt. Een hogere neutrale rente zou betekenen dat centrale banken de rente langer hoger moeten houden om inflatie te beteugelen. De Bank of Japan noemt de AI-gerelateerde vraag al als een reden voor recente renteverhogingen. Ook voor de Bank of England wordt op 5 november een verhoging verwacht; markten rekenen daarnaast op nieuwe stappen van de ECB en de Amerikaanse Federal Reserve in december.

Hogere rentes zetten overheden met grote schulden verder onder druk. De rendementen op staatsobligaties zijn wereldwijd opgelopen, waarbij vooral de eurozone en Frankrijk kwetsbaar worden geacht. Europa profiteert bovendien minder van de AI-investeringsgolf dan de VS en delen van Azië, terwijl hogere energiekosten door oorlogen in Iran en Oekraïne de inflatie en begrotingsdruk vergroten. ECB-president Christine Lagarde wees daarom op de noodzaak dat Frankrijk vooral zelf zijn begrotingsbeleid verbetert.