Cynisme helpt je mentaal niet
In dit artikel:
Teodora Spiridonova, docent sociale, economische en organisatorische psychologie aan de Universiteit Leiden, onderzocht cynisme en ziet dat wantrouwen wereldwijd toeneemt — niet alleen in landen met lage inkomens of veel corruptie, maar ook in rijkere samenlevingen. Haar promotieonderzoek (afgerond begin 2025 aan Tilburg University) koppelt wetenschappelijke cijfers aan persoonlijke verhalen om te laten zien waar cynisme vandaan komt en welke gevolgen het heeft.
Cijfers illustreren de trend: in de VS daalde het aandeel mensen dat anderen als betrouwbaar ziet van 46% in 1972 naar 34% in 2025 (Pew Research). In Europa signaleren het World Happiness Report 2025 en nationale onderzoeken een daling van vertrouwen sinds de pandemie. Nederlandse peilingen tonen wisselende beelden: een studie uit 2021 vond dat vertrouwen in medemensen zakte van 51% (april 2020) naar 44% een jaar later, terwijl het CBS in 2025 juist vrijwel hetzelfde niveau in het algemeen vertrouwen noteert als in 2020 (~63%), maar wel een scherpe val in vertrouwen in politici (van 40% naar 21%).
Spiridonova benadrukt dat cynisme meestal ontstaat door negatieve ervaringen: onrecht, respectloosheid of herhaald bedrog. Het kan algemeen zijn of gericht op bepaalde groepen of instituties. Mensen uit het onderzoek, zoals Ruben Beijl en maatschappelijk ondernemer Lesia Kop, laten zien dat zowel jeugdomstandigheden als beroepsmatige teleurstellingen leiden tot sceptische houdingen — vaak als zelfbescherming tegen verdere kwetsing.
Die bescherming brengt echter kosten met zich mee. Cynisme ondermijnt relaties en samenwerking, bevordert conflicten en kan slechte gedragsnormen in stand houden; cynici blijken eerder zelf ook oneerlijk te handelen. Psychisch gaat het samen met meer depressieve en angstige gevoelens; lichamelijk is er een verhoogde kans op aandoeningen als diabetes, hartziekten en dementie, volgens Spiridonova.
Doorbreken van cynisme is lastig maar mogelijk: bewustwording en doelgerichte inzet (bijvoorbeeld erkennen van positieve voorbeelden, kleine succeservaringen in werk of participatieprocessen) helpen mensen uit het patroon te stappen. Het onderzoek roept op aandacht te besteden aan de sociale oorzaken van wantrouwen en aan interventies die wederzijds vertrouwen kunnen herstellen.