Daar gaat de gratis koffie van de zaak

In dit artikel:

Het ministerie van Volksgezondheid sloot eind vorig jaar vanwege bezuinigingen de inpandige sportruimte. Ambtenaren reageerden daar op intranet boos en teleurgesteld op. Het voorbeeld laat zien hoe gevoelig het schrappen van voorzieningen zoals sportfaciliteiten, gratis koffie, bedrijfsuitjes, stoelmassages en kerstpakketten kan zijn.

Volgens arbeidsvoorwaardenspecialist Esther van der Meulen van advocatenkantoor Lexence zijn zulke extraatjes meestal geen recht van werknemers. Een werkgever mag ze daarom doorgaans beëindigen, tenzij ze expliciet zijn vastgelegd in een arbeidscontract of cao. Ook een voorziening die door langdurig gebruik een verworven recht is geworden, kan onder voorwaarden worden aangepast. Wel moet een werkgever daar een goede reden voor hebben en duidelijk uitleggen waarom de verandering nodig is. Een duur bedrijfsuitje vervangen door een uitstapje dichter bij huis kan bijvoorbeeld als bezuiniging worden ervaren, ook als duurzaamheid de belangrijkste reden is.

Dat werknemers sterk reageren op het verlies van kleine voordelen komt volgens werkgelukexpert Gea Peper door verliesaversie: iets kwijtraken voelt zwaarder dan een vergelijkbare winst. Voorzieningen geven bovendien het signaal dat een werkgever aandacht heeft voor personeel. Tegelijkertijd wennen medewerkers snel aan nieuwe luxe, waardoor het effect op langdurig werkgeluk beperkt blijft. Zingeving, autonomie, waardering, verbinding en passend werk zijn belangrijker. Peper adviseert werkgevers daarom te vragen wat individuele medewerkers nodig hebben en extra’s eventueel tijdelijk aan te bieden, zodat ze geen vanzelfsprekend recht lijken te worden.

Organisatiepsycholoog Kilian Wawoe van de Vrije Universiteit Amsterdam raadt het schrappen van bestaande extraatjes meestal af. De financiële besparing is vaak klein, terwijl medewerkers zich niet gewaardeerd kunnen voelen of aan de financiële gezondheid van hun werkgever gaan twijfelen. Zeker bij kennisorganisaties, waar ongeveer 80 procent van de kosten uit personeel bestaat, leveren zulke maatregelen weinig op. Investeren in onderlinge verbinding, bijvoorbeeld rond het koffieapparaat, is volgens hem waardevoller. Extraatjes kunnen goed werkgeverschap ondersteunen, maar niet vervangen: gratis fruit of yoga compenseert geen slechte leidinggevende.