De beheersing van het begrotingstekort

In dit artikel:

Na bijna twintig jaar waarin centrale banken domineerden, staat begrotingsdiscipline weer prominent op de agenda van beleidsmakers en markten. Ooit waren het Griekenland en andere zuidelijke eurolanden die de zorgen bepaalden; inmiddels draaien sommige van die landen de cijfers bij: Portugal en Griekenland boeken overschotten, Spanje houdt het tekort onder 3% van het bbp ondanks politieke onzekerheid, en Italië nadert die grens. Ratingbureaus en beleggers juichen deze kentering toe omdat lagere tekorten de fiscale manoeuvreerruimte vergroten, ruimte creëren om in crises te ondersteunen en investeringen mogelijk te maken — en omdat ze een escalerende schuld- en rentelast helpen vermijden nu het tijdperk van vrijwel nulrente voorbij is.

Stijgende gemiddelde rentes maken het probleem acuter: uitgifte tegen hogere tarieven vervangt eerder goedkope schuld, waardoor rentelasten oplopen. Staten hebben dan weinig keus: belastingen verhogen, uitgaven terugschroeven of tekorten laten oplopen tot onhoudbaarheid — een dilemma dat Frankrijk momenteel kent. Tegelijk waarschuwt het Duitse voorbeeld: te harde besparingen kunnen groei en structurele aanpassing schaden; Berlijn draait nu bij en bereidt forse uitgaven voor na jaren van orthodoxe restricties.

Buiten Europa zijn er vergelijkbare zorgpunten. Argentinië laat een spectaculair herstel van de overheidsfinanciën zien, maar de grote geopolitieke spelers roepen de meeste aandacht op. In de Verenigde Staten zijn de begrotingen sinds het midden van de jaren 2010 verslechterd; recente belasting- en handelsmaatregelen (waaronder beschermende tarieven die deels steunen op de IEEPA) bieden geen garantie op verbetering en kunnen door het Hooggerechtshof onder vuur komen, iets waar obligatiemarkten mogelijk later op zullen reageren. In China, met een officieel tekort van circa 4% (IMF-schattingen wijken naar bijna 8%), werkt soepel monetair beleid onvoldoende om de naweeën van de vastgoedcrisis van 2020 en de daaruit voortvloeiende deflatoire druk weg te nemen — risico op een Japan-achtig scenario met langdurige stagnatie.

Kortom: begrotingsbeleid is terug als hoofdthema — niet alleen als economische vraag, maar door de hervorming van de wereldeconomie en deels deglobalisering ook als zaak van nationale soevereiniteit.