De duiventil van Downing Street begon niet met de brexit, maar met Thatcher

In dit artikel:

In Downing Street Downfalls betoogt politicoloog Mark Garnett dat de snelle wisseltruc aan het Britse premierschap zijn wortels vindt in het tijdperk-Thatcher. Waar het premierschap vóór Thatcher vooral een collegiale, inhoudsgerichte functie was, transformeerde zij het volgens Garnett tot een meer “presidentiële” post met een sterke focus op persoonlijkheid. Die cultus van het individu, het degraderen van ministers tot volgzame figuren en de opkomst van partijgekleurde politieke adviseurs (spads) hebben volgens Garnett het kabinet verzwakt en het politieke bestel gevoelig gemaakt voor intriges en instabiliteit.

Garnett volgt in acht hoofdstukken Thatcher en haar opvolgers — met Blair en Brown om onduidelijke redenen samengebracht — en legt daarbij de nadruk op de structurele wrijving tussen premiers en kanseliers, het felle factionalisme binnen de grote partijen en het schrijnende gebrek aan ernst in het politieke debat. Brexit ziet hij als de ultieme “blowback”: het vertrek uit de EU vergrootte de draaideur aan de top en maakte het mogelijk dat onervaren of ongeschikte politici (Garnett noemt Rishi Sunak en Liz Truss) toch Downing Street bereikten. De auteur voorziet dat die hoge omloopsnelheid competente kandidaten zal afschrikken en ruimte schept voor meer lichtzinnige figuren.

De recensie (door FD-correspondent Joost Dobber) prijst Garnetts scherpe observaties en cynische toon, maar wijst ook op tekortkomingen. Belangrijke factoren krijgen te weinig aandacht: de invloed van de machtige Murdoch-pers, de impact van de financiële crisis van 2008 (en de daaropvolgende bezuinigingen die mede bijdroegen aan het Leave-succes) en de vraag of deze dynamiek echt uniek Brits is. Garnett’s neiging tot chronologische opsomming betekent bovendien dat sommige diepere ontwikkelingen onderbelicht blijven.

Kortom: Garnett levert een overtuigende verklaring voor de verzwakking van het Britse premierschap door persoonlijkheidscultus, verminderde ministeriële autonomie en interne partijstrijd, en ziet Brexit als kantelpunt. Zijn analyse mist echter enkele cruciale externe factoren en houdt de deur open voor discussie over hoe universeel dit fenomeen is. Downing Street Downfall, Mark Garnett, Agenda Publishing, €21.