De hoezenkunst van Radiohead 

In dit artikel:

Thom Yorke, jarenlang terughoudend tegenover kunstgaleries, is inmiddels een erkend beeldend kunstenaar wiens werk gretig wordt getoond en verkocht — en nu gebundeld in een overzichtstentoonstelling, This Is What You Get, in het Ashmolean Museum in Oxford. De verrassende omslag van platenzaak-fan naar museumkunstenaar verloopt vrijwel volledig via zijn langdurige samenwerking met Stanley Donwood, de kunstenaar die hij op de universiteit ontmoette. Over hun eerste indruk herinnerde Yorke zich droogjes: “Ik besloot dat ik hem niet vertrouwde”, maar die argwaan veranderde snel in een creatieve alliantie die ruim dertig jaar standhoudt.

Wat de duo zo bijzonder maakt is dat hun beeldende werk geen losstaand nevenproject is, maar onlosmakelijk verbonden met Radiohead. Tijdens opnameperiodes zetten Yorke en Donwood naast de studio een atelier op, zodat Donwood de muziek kan aanvoelen en meedenken. Beelden ontstaan parallel aan songs: ideeën, thema’s en experimentele werkwijzen van een album weerspiegelen zich in het artwork. Daardoor zijn sommige hoesontwerpen — denk aan het iconische beeld van OK Computer — wereldwijd herkenbaar geworden.

Hun werkwijze is telkens nieuw en doelbewust beperkt: ze leggen zichzelf regels en uitdagingen op om tot originele uitkomsten te komen. Voor OK Computer wilden ze alles digitaal maken, maar zonder de ‘undo’-mogelijkheid die schilderen niet kent; fouten werden opgelost door te vervagen of nieuwe beelden erboven te leggen, vaak met gescande schetsen, oude foto’s en tijdschriftpagina’s. Voor opvolgers zoals Kid A en Amnesiac koos het duo juist voor schilderen: Donwood maakte opzetten waarop Yorke kon toevoegen, waarna delen weer werden overschilderd. Voor Yorke bood schilderen ook mentale ontspanning en een uitweg uit de druk van eerder succes.

Tijdens de opnames van A Moon Shaped Pool in de Provence bedachten ze opnieuw een radicale aanpak: grote houten kommen met emailverf lieten door wind en weer natuurlijke patronen vormen; doopingen van doeken leverden beelden op die balanceren tussen verweerde landschappen en kosmische processen. Het palet van hun samenwerking blijft duister en apocalyptisch, maar de expositie eindigt verrassend met een reeks kleurrijke eitempera-schilderijen voor Yorkes andere band The Smile — surrealistische landschappen met felle kleuren en fantasierijke motieven. Van sommige recente werken maakten ze ook wandkleden, wat hun onderzoek naar materiaal en presentatie voortzet.

Hoewel Donwood daarnaast soloprojecten heeft, zijn de Radiohead-gerelateerde werken duidelijk coproducties: een voortdurend experiment waarin muziek, beeld en werkwijzen elkaar beïnvloeden. De tentoonstelling in Oxford biedt bezoekers zowel herkenning als een zeldzaam kijkje achter de schermen van die gedeelde verbeeldingskracht — hoe twee voormalige universiteitsstudenten van de platenwand tot museumgalerij een coherente, vernieuwende beeldtaal bouwden die even avontuurlijk is als de muziek die haar inspireerde.