De kleinste gemeente van Noord-Holland worstelt met haar financiën én haar partnerkeuze

In dit artikel:

De kantonrechter heeft geoordeeld dat de gemeente Oostzaan onterecht verkeersboetes heeft geïnd; zij moet ongeveer €600.000 terugbetalen. Die uitspraak trof het kleine gemeentehuis hard: wethouder Martin Wörsdörfer (VVD) spreekt van een groot falen. Hij benadrukt dat hij de boete-inkomsten wilde behouden omdat het handhaven van inrijverboden de gemeente jaarlijks enkele tonnen kost, maar de rechter vond dat Oostzaan daartoe niet bevoegd was.

Oostzaan, met net geen 10.000 inwoners en een jaarbegroting rond €27 miljoen, kampt al langer met krappe financiën en personeelsproblemen. Door het geringe aantal ambtenaren is er geen vangnet bij ziekte; in zulke gevallen moet de gemeente vaak duurbetaalde tijdelijke krachten inhuren of laat werkzaamheden liggen. Financieel was de situatie zo precair dat de gemeenteraad vorig jaar besloot verkennende gesprekken te starten over een mogelijke fusie met grotere buurplaatsen, waaronder Zaanstad en Amsterdam. Een maand geleden besloot de raad dat er voor de gemeenteraadsverkiezingen in maart een representatieve inwonerraadpleging komt om de voorkeurspartner te kiezen; het advies daarvan zal zwaar wegen bij de definitieve beslissing.

Buurgemeenten Wormerland en Landsmeer kampen met soortgelijke kwetsbaarheden en hebben ook de wens om samen te gaan met een grotere gemeente. Zaanstad is het meest voor de hand liggende alternatief voor Oostzaan: wethouder Stephanie Onclin (VVD) ziet logica in één Zaanstreek en wijst op bestaande regionale samenwerking, maar erkent dat een fusie emotioneel beladen is en financiële consequenties heeft. Zaanstad groeit, maar krijgt daar niet evenredig meer ambtelijk personeel bij, en Oostzaan heeft hogere woonlasten; een samenvoeging vraagt keuzes over wie betaalt. Amsterdam heeft al afgezegd: wethouder Rutger Groot Wassink (GroenLinks) noemde de extra complexiteit en afwijkende regionale regelingen onwenselijk. Purmerend staat wel open voor gesprekken, maar historicus Hans Luiten verwacht dat Oostzaan zwaarder naar Zaanstad zal neigen — een rationele keus boven een gevoelsmatige.

De discussie past in een bredere landelijke context: fusies tussen gemeenten komen tegenwoordig weinig voor. Sinds 1980 kromp het aantal gemeenten sterk, maar na 2018 ligt de regie bij gemeenten zelf en geldt er meer nadruk op lokale autonomie; provincies kunnen alleen ingrijpen met een sterke onderbouwing. Voorbeelden van recente fusies zijn Voorne aan Zee (2023) en Hilversum met Wijdemeren (2027), maar de algemene terughoudendheid blijft groot.

Wörsdörfer pleit voor een grotere, politieke discussie in Den Haag over de financiën van gemeenten. Door decentralisaties — taken als Wmo en jeugdzorg — zijn verantwoordelijkheden toegenomen zonder structureel voldoende middelen uit het Rijk. Dat treft vooral de kleine gemeenten het hardst; Oostzaan noemt concrete voorbeelden van hoge kosten voor enkele gezinnen met intensieve zorg die de gemeente jaarlijks tonnen kosten. Met een verwacht tekort van ongeveer €1,8 miljoen over vier jaar en het aanspreken van reserves, ziet hij samengaan als vrijwel onvermijdelijk om essentiële voorzieningen te behouden.

Kortom: de rechterlijke uitspraak over de boetes verscherpt de financiële nood in Oostzaan en versnelt de keuzevraag over samengaan met grotere buurgemeenten. Waar Zaanstad belangstelling toont en Amsterdam afhaakte, moet Oostzaan de inwoners laten mee beslissen; het resultaat van die raadpleging wordt doorslaggevend in de komende politieke afweging.