De man die Sints knecht uitgumde

In dit artikel:

Op 7 november 2013 stuurde tekstschrijver Thedo Keizer een mail aan collega Paul Passchier met het voorstel om de traditionele sinterklaasliedjes te moderniseren en discriminerende elementen te schrappen. Tien maanden later, toen het herziene liedjesboek met cd onder de aandacht kwam — en op 12 september 2014 op de voorpagina van het AD belandde — bleek hoe groot de impact was: Keizer kreeg landelijk media-aandacht (onder meer uitnodiging voor Pauw) en ook bedreigingen, die hij heeft gedocumenteerd.

Keizer (64), cabaretier en voormalig eindredacteur bij de NCRV, vertelt dat een vorig interview met een zwarte journaliste hem aan het denken zette over de voorstelling van Zwarte Piet. Samen met Passchier herschreef hij in drie avonden alle bekende teksten: verwijzingen als “zwart als roet”, “knecht”, “stout” en “de roe” verdwenen of werden omgezet in vriendelijkere, hedendaagse formuleringen. Voorbeelden: de regel “Want al ben ik zwart als roet, ik meen het wel goed” werd vervangen door een uitnodend vers als “Hij is hier voor jou en mij, kom er maar bij”; het boek heette aanvankelijk Sinterklaasje kom maar binnen met je Piet, maar wegens ongewenste associaties in Vlaanderen werd de titel later verkort tot Sinterklaasje kom maar binnen.

Het project vond aanvankelijk steun bij uitgevers, maar ook weerstand: de boekpresentatie op 14 oktober 2014 vereiste beveiliging. Media als PowNews belichtten het kritisch — presentator Rutger Castricum maakte een item waarin kinderen zowel de oude als de nieuwe teksten zongen — maar Keizer meent dat zijn positieve insteek bij sommige betrokkenen toch doorklonk. Ook tv-Sinterklaas Bram van der Vlugt had eerder al opmerkingen gemaakt over teksten als “wie stout is de roe” en gebruikte vaak verlichtende bewoordingen tijdens optredens; Keizer en Passchier bouwden daar in hun hertaling op voort.

Het boek bleek succesvol: inmiddels zijn meerdere drukken verschenen en de nieuwe teksten zijn door anderen overgenomen; volgens Keizer vormen hun bewerkingen een uitgangspunt geweest voor verdere evolutie van liedjes. Financieel levert het hen weinig op — vooral wat Spotify-inkomsten van de cd — en hoewel Keizer in zijn mail ooit ook “cashen” noemde, benadrukt hij dat geld nooit de drijfveer was.

Keizer verdedigt het weglaten van bedreigende of gewelddadige beeldspraak: sommige oude versjes bevatten volgens hem harde, afschrikwekkende beelden die niet meer passen bij de tijd. Tegelijkertijd pleit hij ervoor om oudere, problematische teksten van hun context te voorzien in plaats van ze zonder meer te herschrijven of te vernietigen. Hij ziet het sinterklaasfeest als iets dat je kunt vormen naar de huidige normen en wensen van gezinnen en maakte daarom ook een nieuw sinterklaasverhaal, Mevrouw Sinterklaas.

Het verhaal van Keizer illustreert hoe een relatief eenvoudige ingreep — het hertalen van kinderwijsjes — onderdeel werd van een bredere maatschappelijke discussie over traditie, inclusiviteit en de grenzen daartussen.