De minderheid met de meeste ondernemers: 'Turken willen vaak van niemand afhankelijk zijn'

In dit artikel:

Nederlanders met een Turkse achtergrond behoren tot de meest ondernemende migrantengroepen van Nederland. Volgens het CBS waren er in 2024 ruim 56.000 Turkse zelfstandigen. Van de werkenden met een Turkse herkomst werkte 24 procent als ondernemer, tegenover 17 procent van de werkenden zonder migratieachtergrond. Onder mensen die zelf in Turkije zijn geboren ligt dat aandeel zelfs op 27 procent; bij in Nederland geboren Turken is het 21 procent.

Mehmet Kabakyer, voorzitter van ondernemersvereniging Hogiaf, is een voorbeeld van die ontwikkeling. Hij verhuisde in 1975 als kind van Turkije naar Rotterdam en begon na een moeilijke jeugd, mede door een verlamming aan zijn rechterbeen, al vroeg zelfstandig te werken. Met zijn broer bouwde hij een bedrijf op dat steigerbouwers levert aan de petrochemische industrie. Later volgden een hotel en een onderneming die robots voor het snijden van dönervlees maakt. Nu helpt hij startende Turkse ondernemers met trainingen en administratief advies.

Volgens socioloog Jan Rath moet het hoge ondernemersaandeel niet te snel worden verklaard uit een vermeende Turkse ondernemerscultuur. Eerst moet worden gekeken naar factoren als markt, locatie, concurrentie, regelgeving, financiering en opleiding. Onderzoekers leggen volgens hem bij Turkse ondernemers te vaak de nadruk op etnische verklaringen, terwijl dezelfde bedrijfseconomische omstandigheden voor iedereen gelden.

De motieven en achtergrond van Turks-Nederlandse ondernemers zijn bovendien sterk veranderd. In de jaren tachtig begonnen veel Turkse Nederlanders noodgedwongen een bedrijf, omdat hun diploma’s niet aansloten op de arbeidsmarkt, hun Nederlands beperkt was of zij discriminatie ondervonden. De economische recessie en hoge werkloosheid versterkten die keuze. Vanaf ongeveer 2000 ontstond een nieuwe generatie die in Nederland was geboren, hoger was opgeleid en ondernemerschap vaker als een bewuste carrièrekeuze zag. Zij begonnen bijvoorbeeld internetbedrijven, adviesbureaus of administr kantoren, in plaats van vooral winkels, naaiateliers of horecazaken.

Lector Katja Rušinovic noemt ondernemerschap nog altijd een manier waarop nieuwkomers toegang tot de arbeidsmarkt krijgen. Tegelijkertijd sluiten veel jongere ondernemers met hun bedrijf aan bij hun opleiding. Kabakyer merkt wel dat sommige hogeropgeleide Turks-Nederlandse jongeren risico’s mijden vanwege de tijdsinvestering en mogelijke gevolgen. Anderen professionaliseren juist het familiebedrijf of kiezen voor een relatief kapitaal­arme eenmanszaak in de zakelijke dienstverlening.

Familie en sociale netwerken blijven belangrijk, vooral bij de start van een onderneming. Rath waarschuwt echter voor het beeld van een hechte, homogene Turkse gemeenschap: ondernemers kunnen elkaar ook fel beconcurreren. Naarmate bedrijven groeien, worden zakelijke contacten en professionele kwaliteiten belangrijker dan familiebanden. De nieuwe generatie gebruikt netwerken bovendien strategischer en put uit bredere contacten via opleiding en werk.

Arzu Yilmaz laat dat nieuwe ondernemerschap zien. Zij verhuisde vier jaar geleden vanuit Turkije naar Nederland, waar ze eerder een bachelor chemische technologie en een master werktuigbouwkunde behaalde en een fabriek in de luchtvaart- en defensiesector leidde. Na een start in de luchtvaart richtte zij zich op software en werd zij communitymanager. Via Turks in Tech Netherlands bouwde ze een netwerk op van Turkse techprofessionals bij bedrijven als Booking.com, Disney en Microsoft. Het netwerk groeide uit tot drukbezochte, gesponsorde bijeenkomsten en vormde ook de basis voor het onlineplatform Lafburg.

Kabakyer en Yilmaz zien verschillen tussen ondernemen in beide landen. Turkse ondernemers zouden door economische instabiliteit vaker kortetermijngericht en resultaatgericht zijn, terwijl Nederlandse ondernemers meer plannen en risico’s vooraf analyseren. Yilmaz probeert beide benaderingen te combineren: snel beginnen en onderweg verbeteren, maar ook voldoende remmen en vooruitdenken. Daarmee ontstaat volgens de betrokkenen een diverser en professioneler type Turks ondernemerschap in Nederland.