De moderne manager moet een beetje meer therapeut zijn

In dit artikel:

De documentaire De Manager van Maartje Bakers laat zien hoe weinig ruimte empathie soms krijgt in functionerings- en beoordelingsgesprekken. Leidinggevenden reageren geregeld afstandelijk op paniekaanvallen, kritiek of persoonlijke problemen. Volgens Bakers lijken managers daardoor soms onaangedaan, maar deskundigen benadrukken dat ook zij onzekerheid en stress ervaren.

Organisatiepsycholoog Sanne Feenstra van de Vrije Universiteit Amsterdam stelt dat macht empathie kan bemoeilijken. Wie controle heeft over belangrijke middelen, wordt minder afhankelijk van anderen en kan zich daardoor sterker op zichzelf richten. Dat effect hangt volgens haar niet samen met geslacht. Tegelijk blijven mensen met van nature prosociale eigenschappen vaak empathisch nadat zij leidinggevende verantwoordelijkheid hebben gekregen. Organisaties zouden daar bij de selectie rekening mee kunnen houden.

Interim-manager Tom Dalderup erkent het belang van menselijkheid, maar vindt dat empathie soms moet worden begrensd. Hij beschrijft hoe hij bij een slecht functionerend gemeentelijk team luisterde naar bezwaren, maar toch medewerkers verving die volgens hem niet bij de nieuwe doelen pasten. Twee medewerkers ervoeren zijn aanpak als onveilig; Dalderup noemt de opdracht desondanks succesvol, mede doordat hij zijn empathie bewust reguleerde.

Organisatieadviseur Marianne Janssen vindt inlevingsvermogen juist een kernkwaliteit. Leidinggevenden worden volgens haar vaak geselecteerd op daadkracht, waardoor narcistische trekken relatief veel ruimte krijgen. Goede managers combineren volgens haar ‘liefde’ — begrip voor emoties — met ‘lef’: medewerkers steunen wanneer zij met goede argumenten problemen aankaarten.

Empathie is volgens de deskundigen niet eenvoudig aan te leren met standaardtrainingen. Intervisie, mentorschap en wetenschappelijk onderbouwde begeleiding kunnen meer effect hebben. Feenstra pleit bovendien voor organisaties waarin managers belangrijke beslissingen aan anderen moeten uitleggen. Die verantwoordingsplicht kan de invloed van macht temperen: moeilijke gesprekken blijven nodig, maar er ontstaat meer ruimte om emoties te erkennen zonder ze volledig over te nemen.