De Polen willen wel een schuilkelder, maar voorlopig is het een speeltje voor de rijken

In dit artikel:

Patryck Janowski van bouwbedrijf Viacon vertelt dat zijn team tot nu toe nauwelijks particuliere schuilkelders heeft verkocht — zijn korte antwoord was "Twee stuks" — maar dat de belangstelling sinds de oorlog in Oekraïne duidelijk is toegenomen. Vooral na de incidenten van afgelopen september, toen Russische drones het Poolse luchtruim binnendrongen, bellen steeds meer Polen bouwers met vragen over ondergrondse veiligere ruimtes. Voor veel mensen blijft zo’n kelder echter onbereikbaar: een opzetje met fatsoenlijke bescherming kost al snel tienduizenden euro’s, iets wat de meeste Polen niet kunnen betalen.

Viacon, een firma die normaal grote infrastructuurprojecten doet en vlak bij Poznan een showmodel van ongeveer woonkamerformaat heeft neergezet, levert geprefabriceerde stalen buizen die in één stuk de grond in worden geplaatst. Een dergelijke buis kan via een trap worden betreden, heeft een vluchtluik en een filter-ventilatiesysteem zodat mensen er langer kunnen verblijven; optioneel kan een extra betonlaag worden aangebracht voor betere bescherming — tegen hoge meerkosten. Door buizen aan elkaar te koppelen ontstaat meer ruimte, waardoor het concept schaalbaar is en sneller en goedkoper te realiseren dan een volledig uitgegraven ondergrondse kamer.

De markt is echter nog pril en nauwelijks gereguleerd. Sinds het einde van de Koude Oorlog zijn er ruim dertig jaar bijna geen nieuwe schuilkelders gebouwd, waardoor technische kennis en standaarden in Polen grotendeels verdwenen zijn. Aleksander Fiedorek van de branchevereniging Schronienia waarschuwt dat veel nieuwe aanbieders zonder de juiste vakkennis op de markt zullen verschijnen, met risico op slechte ontwerpen. Ook is het voor consumenten lastig de kwaliteit te beoordelen omdat er nauwelijks uniforme criteria bestaan; vooralsnog is alleen het ventilatiesysteem als vereiste genoemd.

Politiek ligt er nu wel beweging. De regering wil het land beter voorbereiden op een mogelijk gewapend conflict en heeft brede steun om de civiele verdediging te versterken. Polen, dat volgend jaar ongeveer 5% van zijn bbp aan defensie uitgeeft binnen de NAVO, wil binnen drie tot vier jaar het aantal schuilplaatsen substantieel vergroten en burgers beter voorlichten over hoe te handelen bij een aanval. Op korte termijn werkt het parlement aan versoepeling van regelgeving zodat particuliere schuilkelders geen vergunning meer nodig hebben, en vanaf 2026 moeten nieuwe bouwprojecten volgens de plannen een beveiligde ruimte opnemen. Omdat de eisen nog vaag zijn, verwachten bouwers dat bestaande ondergrondse constructies — zoals parkeergarages — relatief eenvoudig aan de nieuwe normen aangepast kunnen worden.

Er zijn echter maatschappelijke en geografische beperkingen: de rijke mensen die zich een dure kelder kunnen veroorloven hebben vaak ook de middelen om het land te verlaten bij escalatie, terwijl het oostelijke deel van Polen economisch zwakker is en geografisch kwetsbaarder bij een invasie. Daardoor blijft particuliere bouw voorlopig een nichemarkt. Schuilkelderbouwers hopen op grote overheidsopdrachten en op Europese subsidieregelingen om de markt op gang te brengen; Viacon en anderen hebben zich alvast positioneerd om te kunnen schalen zodra de vraag echt aantrekt. Tot die tijd blijft het fenomeen vooral iets voor wie het zich kan permitteren — en voor bouwers een voorbereid marktpotentieel.