De 'stille epidemie' van Zuid-Afrika verspreidt zich via de smartphone

In dit artikel:

In Zuid-Afrika groeit gokken explosief, vooral onder arme en werkloze inwoners. In gokhallen in townships als Khayelitsha en Mitchell’s Plain besteden nachtwerkers, gepensioneerden, studenten en werkzoekenden hun uitkeringen aan loterijen, sportweddenschappen en fruitautomaten. Velen hopen met een grote winst hun financiële problemen op te lossen.

De goksector profiteert van het snel groeiende smartphonebezit en het toegenomen datagebruik. Tijdens de coronapandemie namen online aanbieders de rol van gesloten casino’s over. Inmiddels komt ongeveer 70 procent van de bruto-opbrengst uit online gokken. De totale inzet steeg vorig jaar met 31 procent tot omgerekend 80,3 miljard euro. Provincies verdienen jaarlijks circa 310 miljoen euro aan belasting, terwijl de regering overweegt online weddenschappen met 20 procent te belasten.

De groei baart maatschappelijke organisaties grote zorgen. Eind vorig jaar vroegen 101 organisaties het parlement om in te grijpen en noemden zij gokken een ‘stille epidemie’. Volgens onderzoek van kredietbureau Experian vergokken jongeren en huishoudens die nauwelijks rondkomen 41 tot 50 procent van hun bruto maandinkomen. De hoge werkloosheid, inflatie en lage sociale uitkeringen versterken de aantrekkingskracht van de gokbelofte. Eén inkomen moet er gemiddeld drie tot vier mensen onderhouden.

De gepensioneerde Jimmy Kula illustreert die hoop. Hij leeft van een uitkering en gokt met geld dat aan het einde van de maand overblijft op onder meer voetbal, paarden en loterijen. Een eerdere winst van 30 rand naar 30.000 rand heeft hem ervan overtuigd dat een doorbraak mogelijk is. Ook Clyde Thomas, die na het verlies van zijn baan losse klussen doet, herinnert zich een winst waarmee hij schoenen en een pizza voor zijn zoon kocht. Zulke ervaringen houden de verwachting van een volgende meevaller in stand, ondanks de vele verliezers.

De regelgeving maakt online gokken bovendien moeilijk beheersbaar. De gokwet uit 2004 verbiedt online casinospellen zonder vergunning, maar sluit sportweddenschappen via gelicentieerde bookmakers grotendeels uit. Een eerder wetsvoorstel om online casino’s strenger aan te pakken werd nooit ingevoerd. Naar schatting vindt daardoor 62 procent van het online gokken plaats via illegale websites. Die markt zou jaarlijks 2 tot 4 miljard euro opleveren zonder belastingafdracht en kan worden gebruikt voor witwassen.

Gokrechtdeskundige Garron Whitesman waarschuwt dat een hoge belasting of een totaalverbod gokkers juist naar de zwarte markt kan drijven. Volgens hem bieden gereguleerde bedrijven meer toezicht en dragen zij bij aan het nationale programma voor verantwoord gokken. Maatschappelijke organisaties vinden echter dat de huidige bescherming tekortschiet, vooral omdat aanbieders met agressieve marketing juist financieel kwetsbare Zuid-Afrikanen bereiken.