De vogels aan de frontlinie van Oekraïne: soms letterlijk verstrikt in de oorlog

In dit artikel:

In Odesa klinkt op de boulevard muziek terwijl Russische Shahed-drones de stad opnieuw aanvallen. Een luchtverdedigingseenheid speurt vanaf de kust naar toestellen die zich in de mist boven zee verbergen. De oorlog bedreigt niet alleen inwoners, maar ook de vogels en andere natuur in Oekraïne.

Een voorbeeld is de fuut. Nadat in december een opslagtank met zonnebloemolie werd geraakt, stroomde volgens de havenmeester ongeveer 40.000 ton olie de Zwarte Zee in. Besmeurde vogels spoelden aan op de stranden. De dierentuin van Odesa ving er zo veel mogelijk op, waarna inwoners de resterende futen thuis verzorgden. Met instructies van dierentuindirecteur Ihor Bilyakov brachten zij de dieren in dozen in hun woningen onder. De meeste futen herstelden en zijn inmiddels weer langs de boulevard te zien.

De olieramp is slechts een fractie van de ecologische schade. In de Zwarte Zee richten gezonken schepen, neergestorte drones en militaire sonar grote schade aan. Langs de 1200 kilometer lange frontlinie zijn bovendien grote gebieden vervuild met explosieven of verwoest door brand. Het grootschalige gebruik van kleine FPV-drones levert een extra gevaar op. Deze toestellen lijken qua formaat en gedrag op vogels. Roofvogels kunnen tegen de rotoren vliegen en er zijn ook vogels aangezien voor militaire drones en aangevallen.

Voor vogels zijn vooral de beschermingsmaatregelen tegen FPV’s riskant. In steden, dorpen en langs wegen worden oude visnetten gespannen om drones tegen te houden. De netten vormen tunnels waarin vooral uilen verstrikt raken. Omdat zij ’s nachts op gehoor jagen, merken ze het gevaar vaak te laat. Militairen lopen vervolgens zelf risico door de frontzone in te gaan om de dieren te bevrijden en te verzorgen.

Dierenarts Victor Shelvinskiy van vogelopvang Freewings Lviv begeleidt soldaten op afstand. Via teleconsulten stelt hij diagnoses en geeft hij instructies. Vogels die specialistische zorg nodig hebben of tot bedreigde soorten behoren, worden naar zijn opvang in het westen van Oekraïne gebracht. Zijn tuin, schuren en volières bieden onderdak aan gewonde inheemse vogels, waaronder kraaien, raven en uilen. Ook vangt hij papegaaien, parkieten en goudfazanten op die Oekraïense vluchtelingen tijdens de invasie niet konden meenemen.

De exotische vogels blijven meestal permanent in de opvang. Hun aanwezigheid helpt bovendien getraumatiseerde burgers en militairen. De dieren zorgen voor afleiding en contact, waardoor veteranen even kunnen ontsnappen aan de voortdurende oorlogsstress. De opvang is daarom ook toegankelijk gemaakt voor mensen in een rolstoel.

Inheemse vogels worden na hun eerste behandeling naar grotere verblijven in het bos gebracht om aan te sterken voordat ze worden vrijgelaten. Shelvinskiy kan echter niet op tegen de omvang van de verwoesting. Geld voor natuurbescherming gaat steeds vaker naar de verdediging van het land. Zelfs trekvogels worden getroffen: de bedreigde bastaardarend wijkt uit voor het front, waardoor zijn trek langer duurt, hij verzwakt aankomt en minder tijd heeft om jongen groot te brengen. Zo kan de oorlog ook soorten doen verdwijnen die niet rechtstreeks worden geraakt.