Deltares-directeur: 'We zullen veel vaker incidenten krijgen waarvan de burger denkt: hoe kan dat nou?'

In dit artikel:

Annemieke Nijhof (1966), directeur van Deltares, beschrijft een fundamentele paradox in het werk aan water en ondergrond: je moet decennialang vooruitdenken om Nederland te beschermen, maar je toekomstbeelden worden sterk gekleurd door wat je nu weet — en dat maakt ons kwetsbaar voor onvoorziene revoluties en nieuwe risico’s. Ze realiseerde zich dat scherp toen ze in 2020 een rapport van eind jaren negentig las waarin de energietransitie praktisch ontbrak: in 1999 rekende men alleen op heftige groei van bestaande systemen en miste men de komst van grootschalige wind- en zonne-energie en windparken op zee.

Historisch denken heeft Nederland veel gebracht — de Afsluitdijk na 1916, de Deltawerken na 1953, Ruimte voor de rivier na de overstromingen van 1993 en 1995 — maar het huidige klimaat draagt weer nieuwe typen dreigingen. Volgens Nijhof zagen we lang vooral de zee als grootste vijand; sinds 2018 spelen extreme droogteperiodes en in 2021 grote rivieroverstromingen (Limburg, België, Duitsland) een andere rol: water komt niet alleen “door de voordeur of de achterdeur”, maar steeds vaker “van boven” via hevige weerssystemen. Zulke gebeurtenissen illustreren dat we onvoldoende waren voorbereid op veranderende weersextremen.

De praktische gevolgen zijn ingrijpend. Droogte legde sluizen stil, beschadigde landbouwgrond en infrastructuur; overstromingen kunnen ervoor zorgen dat hulpverlening niet kan komen, elektriciteit en internet uitvallen en grote gebieden lange tijd onbereikbaar blijven. Deltares-simulaties tonen dat een extreme bui op het vlakke Nederland gebieden zó vol kan lopen dat pompen geen uitweg meer bieden. Daarnaast zitten kritieke kunstwerken niet voor eeuwig op één regime ingesteld: de Maeslantkering kan bij frequenter sluiten problemen opleveren voor de Rotterdamse haven en de scheepvaart.

Nijhof waarschuwt ook voor mondiale consequenties. Verwoestijning in een brede band rond de evenaar kan de voedselproductie onder druk zetten en migratiestromen veroorzaken; bovendien liggen veel mensen in kwetsbare deltagebieden die nog nauwelijks beschermd zijn, waar verzilting het grond- en drinkwater bedreigt. Minder CO2-uitstoot betekent meer tijd om adaptieve maatregelen te nemen; collectieve afwenteling van verantwoordelijkheid (wij zijn maar een klein landje) is volgens haar geen houdbare verdediging.

Beleid en samenleving moeten anders omgaan met onzekerheid: investeren in lange-termijnoplossingen ook zonder volledige zekerheid over de toekomst, en tegelijk rekening houden met nieuwe fenomenen die niet uit historische statistiek volgen. Ook roept Nijhof op tot meer bewustzijn bij burgers — de OECD constateerde in 2014 dat Nederlanders de overstromingsrisico’s te vanzelfsprekend vinden — en tot zelfredzaamheid en lokale solidariteit. Praktische adviezen zijn simpel maar relevant: check overstroomik.nl voor postcode-specifieke risico’s, zorg voor noodvoorzieningen en organiseer opvanglocaties in wijken.

Ten slotte pleit ze voor zowel technologische als gedragsmatige keuzes: investeren in infrastructuur en adaptatie, én individuele stappen zoals minder vlees eten, minder vliegen, isoleren en elektrificeren. De kern is dat Nederland nu moet handelen: het risico dat we te weinig doen om toekomstige rampen te voorkomen, is reëel en kostbaarder dan vroegtijdige investeringen en aanpassing.