Detectives, rechercheurs en andere speurneuzen

In dit artikel:

De British Library in Londen wijdt dit najaar een grote tentoonstelling aan Agatha Christie. Haar moordmysteries en de verfilmingen ervan zijn vaker afgeschreven, maar blijven nieuwe generaties aanspreken. Ook traditionele whodunits zijn populair, zoals het succes van *Knives Out* en *The Thursday Murder Club* laat zien. Tegen die achtergrond zet het artikel achttien invloedrijke detectives en rechercheurs uit de geschiedenis van het genre chronologisch op een rij.

De reeks begint met C. Auguste Dupin, de scherpzinnige Parijzenaar uit de verhalen van Edgar Allan Poe. Dupin geldt als een belangrijke voorloper van Sherlock Holmes, de excentrieke cocaïnegebruikende speurder van Arthur Conan Doyle. Holmes’ vermogen om uit kleine details conclusies te trekken maakte hem wereldberoemd. Nadat Doyle hem aanvankelijk had laten sterven in een gevecht met Moriarty, bracht de massale lezersprotest hem weer tot leven.

Agatha Christies Hercule Poirot is een ijdele Belgische oud-politieman met een opvallende snor en een voorkeur voor het ondervragen van alle verdachten in één kamer. Christie gebruikte hem in 33 romans en 51 korte verhalen. John Dickson Carrs Dr. Gideon Fell vertegenwoordigt de klassieke ‘locked room’-puzzel, terwijl Dorothy L. Sayers’ aristocratische Lord Peter Wimsey misdaden oplost naast zijn bestaan als diplomaat en levensgenieter.

Met Philip Marlowe verschuift het genre naar de rauwe Amerikaanse hard-boileddetective. De privédetective van Raymond Chandler beweegt zich in een gewelddadige wereld vol schimmige figuren, net als Sam Spade van Dashiell Hammett. Mike Hammer, de cynische en gewelddadige pulpheld van Mickey Spillane, werd vooral populair via film en televisie. Daartegenover staat Georges Simenons commissaris Maigret, een bedachtzame Parijse rechercheur die misdaden vooral met geduld en empathie benadert. Simenon liet soms bewust in het midden wie schuldig was of of een veroordeling wel rechtvaardig was.

Sue Graftons privédetective Kinsey Millhone kreeg, anders dan veel eerdere vrouwelijke personages, een uitvoerig persoonlijk verleden met mislukte huwelijken en een jeugdtrauma. De Duitse televisierechercheur Derrick, gespeeld door Horst Tappert, loste tussen 1974 en 1998 in 281 afleveringen moorden op. Alle scripts waren van Herbert Reinecker; een experiment waarbij de dader al aan het begin bekend was, werd door kijkers en omroepen afgewezen.

Inspecteur Jacques Clouseau groeide tijdens de opnamen van *The Pink Panther* uit van bijfiguur tot hoofdpersonage. Zijn blijvende populariteit is vooral te danken aan zijn hooghartigheid, leugenachtigheid en totale incompetentie. De Amerikaanse V.I. Warshawski van Sara Paretsky is een vrouwelijke privédetective uit het multiculturele Chicago. Toen Paretsky ouder werd dan haar personage, herschreef ze diens achtergrond en jeugd; zo’n aanpassing heet retconning.

De Amsterdamse rechercheur De Cock van Appie Baantjer is gebaseerd op de ervaringen van de schrijver bij bureau Warmoesstraat. De televisieserie *Baantjer* trok tussen 1995 en 2006 wekelijks miljoenen kijkers. Ellis Peters liet met broeder Cadfael een monnik en voormalige kruisvaarder middeleeuwse moorden oplossen; de reeks omvat 21 boeken en werd ook verfilmd met Derek Jacobi.

Ann Cleeves’ Vera Stanhope is een ogenschijnlijk slonzige, knorrige maar zeer vasthoudende hoofdinspecteur uit Northumberland. De televisieserie met Brenda Blethyn maakte niet alleen het personage populair, maar stimuleerde ook het toerisme naar de kustlocaties waar zij zaken oplost. Stieg Larssons Lisbeth Salander vertegenwoordigt een moderner type speurder: een getraumatiseerde hacker met een fotografisch geheugen die misdaad in de digitale wereld bestrijdt.

De nieuwste voorbeelden zijn Benoit Blanc uit de drie *Knives Out*-films, gespeeld door Daniel Craig als een verstrooide maar briljante detective, en de vier bewoners van een luxe bejaardenhuis uit Richard Osmans *The Thursday Murder Club*. Deze gepensioneerden gebruiken hun eigen netwerken om moorden op te lossen. De in 2020 begonnen boekenreeks telt inmiddels vijf delen en verkocht wereldwijd meer dan tien miljoen exemplaren. Samen tonen de personages hoe het detectivegenre voortdurend van vorm verandert, terwijl de aantrekkingskracht van het klassieke moordraadsel overeind blijft.