Duitsland komt maar moeizaam uit zijn stationaire fase
In dit artikel:
In zijn boek *Duitsland – Gidsland op een kantelpunt* beschrijft de Belgische publicist en voormalig diplomaat Bjorn Gens Duitsland als een land dat bij grote bedreigingen te lang vasthoudt aan bestaand beleid en pas laat bijstuurt. Die traagheid ziet recensent Han Dirk Hekking onder meer in de energiepolitiek. Ondanks de Russische annexatie van de Krim in 2014 en de oorlog in Oost-Oekraïne bleef Berlijn vasthouden aan Nord Stream 2. Pas kort voor voltooiing werd het project stopgezet. De sabotage van drie gasleidingen in september 2022 maakte vervolgens een einde aan de Russische mogelijkheid om Duitsland via gas onder druk te zetten. Daarna groeide Duitsland uit tot een belangrijke steunpilaar van Oekraïne.
Volgens Gens kwam die afhankelijkheid voort uit de Duitse Ostpolitik, die sinds de jaren zestig steeds nauwere economische banden met Moskou stimuleerde. Politici en bedrijven gingen ervan uit dat handel politieke risico’s zou neutraliseren. Een vergelijkbare misrekening maakte Duitsland tegenover China. De export naar China hielp de Duitse economie herstellen, maar creëerde tegelijk een sterke concurrent. Berlijn remde binnen de Europese Unie lange tijd maatregelen tegen oneerlijke Chinese concurrentie, mede uit angst voor schade aan de auto-industrie. Pas recent koos Duitsland voor een hardere koers.
Gens koppelt deze late omslagen aan de opmars van de extreemrechtse Alternative für Deutschland (AfD). De partij groeide na Merkels uitspraak ‘Wir schaffen das’ tijdens de vluchtelingencrisis uit van een marginale anti-europartij tot een politieke kracht die in peilingen inmiddels de grootste is. De AfD benut zowel weerstand tegen immigratie als de sociaal-economische verschillen tussen Oost- en West-Duitsland. Die tegenstelling heeft volgens Gens bovendien historische wortels: Oost-Duitsers gingen democratie minder sterk met welvaart associëren dan West-Duitsers.
Het boek onderzoekt welke economische en politieke keuzes Duitsland nu moet maken en wat die betekenen voor Europa. Gens acht het mogelijk dat het land zijn problemen beheerst en voor Europa blijft kiezen, maar de vraag is hoe Duitsland blijvend in beweging komt. Na de Russische invasie van Oekraïne wist de regering aanvankelijk snel lng-infrastructuur te bouwen en extra te investeren in defensie en infrastructuur. Dat zogenoemde ‘Deutschland-Tempo’ hield echter geen stand.
De bespreking verwijst daarnaast naar nieuwe boeken over China als industriële concurrent (*Hoe China ons bespeelt*), de ondergang van zorgbedrijf Co-Med en private equity in de zorg (*De zorgcowboy*), de kansen en risico’s van kunstmatige algemene intelligentie (*De AGI-kronieken*) en de grenzen van de vrijheid van meningsuiting (*‘We mogen niets meer zeggen’*).
Vandaag Inside: Valentijn Driessen en Johan Derksen oneens over VVD-voorstel voor terugkeer van Syriërs