Dystopisch: Verzekeraars gebruiken AI om u via onbegrijpelijke algoritmes financieel uit te kleden
In dit artikel:
Marvin van Bekkum, jurist en computerwetenschapper, waarschuwt dat Nederlandse verzekeraars steeds vaker automatische algoritmes gebruiken om premies te bepalen — met ondoorzichtige en soms arbitraire uitkomsten. In zijn promotieonderzoek aan de Radboud Universiteit (promotie maandag) vond hij dat datagedreven prijsstelling zó ver doorslaat dat zelfs huisnummers meewegen bij de berekening van een autoverzekering. Mensen die in vergelijkbare omstandigheden wonen kunnen daardoor flink verschillende premies krijgen; volgens Van Bekkum ervaren veel Nederlanders dat als oneerlijk.
Het probleem zit hem volgens de onderzoeker in het uitgangspunt van moderne modellen: ze herkennen patronen in steeds grotere datasets, maar begrijpen geen oorzakelijke verbanden. Daardoor kunnen statistische correlaties — zoals een hogere schadefrequentie bij bewoners van een bepaald huisnummer — leiden tot collectieve nadelen voor alle bewoners van dat nummer. Zo ontstaan groepen die praktisch onverzekerbaar worden of onbetaalbare polissen krijgen. Als voorbeeld wijst het artikel naar het Verenigd Koninkrijk, waar jonge automobilisten al te maken zouden hebben met sterk stijgende premies.
Politieke en juridische bescherming ontbreekt volgens Van Bekkum: het gebruik van dergelijke variabelen is vaak niet illegaal en het kabinet houdt zich grotendeels afzijdig omdat schadeverzekeringen als onderdeel van een vrije markt gelden. Het artikel hekelt ook het gebrek aan ingrijpen door Den Haag en bevat een activistische oproep tegen wat het betitelt als de macht van verzekeraars en Big Tech.
Kort samengevat: het onderzoek signaleert dat AI-gedreven premieberekening kan leiden tot ondoorzichtige, mogelijk onrechtvaardige prijsverschillen; bestaande regels dekken dat vaak niet; en zonder meer toezicht of transparantie kan dit risico’s en uitsluiting voor consumenten vergroten. Mogelijke beleidsreacties (niet in het origineel uitgebreid besproken) zijn meer transparantie van modellen, regulier toezicht en eisen voor niet-discriminatoire prijsstelling of audits van algoritmes — maatregelen die discussie en wetgeving op nationaal en Europees niveau zouden vereisen.