'Een dodelijke tango': publieke omroep in spagaat door algoritmes

In dit artikel:

Nederlandse publieke omroepen passen hun online aanbod steeds vaker aan de voorkeuren van YouTube-algoritmes aan. Dat blijkt onder meer bij Tegenlicht (VPRO), Andere Tijden (NTR) en Pointer (KRO-NCRV). Nadat Tegenlicht vorig jaar door bezuinigingen van televisie verdween en op YouTube terugkeerde, merkte de redactie dat vooral technologie- en wetenschapsvideo’s goed worden verspreid. Onderwerpen als feminisme en sociale problemen krijgen daardoor minder aandacht.

Ook Andere Tijden maakt meer video’s over de Tweede Wereldoorlog en de Koude Oorlog, omdat die veel beter scoren dan bijvoorbeeld woningnood of gezondheidszorg. Pointer probeert populaire thema’s zoals drugs en criminaliteit te combineren met maatschappelijk belangrijke onderwerpen die minder kijkers trekken. De beperkte budgetten en afspraken over minimale kijkcijfers versterken de druk om inhoud en vorm op het algoritme af te stemmen.

Volgens NPO-manager Elsa Gorter bedreigt die ontwikkeling de democratische taak van de publieke omroep. Algoritmes van commerciële platforms zijn gericht op aandacht en advertentie-inkomsten, niet op diversiteit, betrouwbaarheid of maatschappelijke relevantie. Ze bepalen mede welke informatie zichtbaar wordt, terwijl bedrijven als Google en Meta weinig inzicht geven in hun werking. YouTube zegt dat aanbevelingen gebaseerd zijn op relevantie en kijkerstevredenheid.

De Europese Unie probeert met nieuwe regels meer grip te krijgen op big tech, maar deskundigen twijfelen of dat al voldoende effect heeft. De NPO wil daarom YouTube-content ook beter beschikbaar maken via NPO Start en werkt aan een eigen algoritme dat publieke waarden, verschillende perspectieven en maatschappelijke relevantie zwaarder laat meewegen. Toch blijft de omroep afhankelijk van commerciële platforms om een groot en jong publiek te bereiken. Dat leidt volgens makers tot een fundamenteel dilemma: zij willen het publiek vinden waar het zit, maar riskeren tegelijk dat Google bepaalt welke publieke onderwerpen aandacht krijgen.