Een ideële onderneming op Zanzibar
In dit artikel:
Het is zaterdagochtend in Paje, aan de oostkust van Zanzibar, waar het toeristenseizoen rustig is en een afslag van de hoofdweg leidt naar een tuin met een bord: Mwani — zeewier in het Swahili. Mwani is een bedrijf dat zeewier van lokale vrouwelijke telers omzet van laagwaardig bulkgoed naar hoogwaardige cosmetica en verzorgingsproducten.
Mwani is opgericht en vormgegeven door Klaartje (Klara) Schade en de Zanzibari Andrew Anthony. Schade, Nederlands van origine maar opgegroeid in Zuidelijk Afrika, verhuisde in 2014 naar Zanzibar om een verwaarloosd non-profit zeewierproject nieuw leven in te blazen. Kort daarna sloot Anthony zich bij haar aan en in 2019 veranderden ze de ngo in het commerciële Mwani. Hun aanpak combineert commerciële ambitie met sociale en ecologische doelen.
Centraal in Mwani staan de Mwani Mamas: voornamelijk vrouwen die zeewier telen en bewerken. Ze verdienen nu ongeveer 250–300 dollar per maand — bijna twee keer het lokale minimumloon — en krijgen arbeidsvoorwaarden die in de regio zeldzaam zijn, zoals zwangerschaps- en ziekteverlof, flexibele werktijden, permanente scholing en leningen voor grote uitgaven. Dat financiële zelfvertrouwen vertaalt zich in grotere maatschappelijke autonomie; veel vrouwen bouwen een eigen huis of houden een “reservehuis” aan voor het geval van een scheiding — een cruciale zekerheid in een omgeving waarin huwelijksafspraken weinig bescherming bieden.
De zeewierteelt zelf is sterk getijdengebonden en arbeidsintensief. Vrouwen planten jonge stukken zeewier aan lijnen die vastzitten aan palen van gerecycled plastic (oorspronkelijk gebruikte men hout), onderhouden de planten door virussen en mossen te verwijderen en oogsten, wassen en drogen het materiaal. Mwani werkt bewust met lokaal verzameld strandplastic dat tot paaltjes wordt opgewerkt, wat zowel het gebruik van hout vermindert als plastic afval recyclet. In de werkplaats worden de gedroogde slierten verwerkt in een klein lab met distillatieapparatuur; hier wordt onder meer het gepatenteerde MW Macroalgae Concentrate gemaakt, een extract van drie Zanzibarse zeewiersoorten dat volgens Mwani huidverzorgende eigenschappen heeft zoals collageenstimulatie en ontstekingsremming.
Productontwikkeling gaat hand in hand met ecologische aandacht: Mwani heeft formules herzien om niet-afbreekbare stoffen en palmolie te schrappen, en betrekt ook mangrovehoning van lokale vrouwelijke imkers, waarvan een deel wordt gebruikt voor herbebossing en bescherming van mangrovegebieden. Schade benadrukt dat een bedrijf verantwoordelijkheid draagt voor de gemeenschappen en natuur waarin het opereert; die filosofie bepaalt ook welke samenwerkingen Mwani wel of niet aangaat.
Tegelijk kent het project uitdagingen. Stijgende oceaantemperaturen en veranderende zeewatercondities bedreigen de groei en overleving van zeewier, waardoor opbrengsten moeilijk voorspelbaar zijn. Mwani werkt met biologen om soorten te vinden die per seizoen het beste presteren, maar klimaatrisico blijft reëel.
Economisch is Mwani kleinschalig maar groeiambitieus: momenteel worden ongeveer 670 units per dag gemaakt, met een geplande productiestijging van 425% volgend jaar. De producten vinden afzet onder toeristen op Zanzibar en klanten in Europa en de Verenigde Staten. Schade zegt dat Mwani vaak nee zegt tegen aanbiedingen die niet passen bij de waarden van het bedrijf, waarmee ze het bedrijf bewust organisch en duurzaam wil laten groeien.
Mwani combineert dus sociale empowerment met ecologische intenties en commercieel productwerk: door vrouwen structureel inkomen, zekerheid en leiderschap te bieden, en door zeewier te valoriseren als zowel klimaatvriendelijk gewas als grondstof voor luxe verzorging, wil het bedrijf een nieuwe standaard zetten voor hoe lokale grondstoffen en gemeenschappen samen waarde kunnen creëren.