Een literaire rondreis langs bijzondere boekhandels

In dit artikel:

David de Goede, 84, reist met een Interrailkaart en weinig bagage door Europa om een netwerk van onafhankelijke boekhandels op te bouwen. Na een periode van ziekte kreeg hij van zijn arts het advies rustiger aan te doen, maar zijn passie voor boeken en zijn missie — ondersteuning van zelfstandige boekhandels die volgens hem cruciaal zijn voor de civil society — weerhouden hem daarvan niet.

Na een succesvolle carrière als headhunter, waarbij hij bestuurders en commissarissen aanbracht bij grote uitgeverijen en mediabedrijven, richt De Goede zich nu op het behoud en de versterking van onafhankelijke boekwinkels. Geïnspireerd door het boek Boekhandel in de bergen van de Italiaanse Alba Donati, die haar baan opzegde om in het kleine Lucignana een boekhandel te beginnen, besloot hij niet alleen Nederlandse maar Europese boekhandels te bezoeken. Zijn plan: een onlineplatform dat uiteindelijk moet uitmonden in een conferentie waar boekverkopers ideeën en ervaringen uitwisselen.

In 2024 legde De Goede tientallen bezoeken af in ruim twintig landen, grotendeels per trein en lokaal vervoer. Zijn route voerde onder meer langs Scandinavië, de Baltische staten, Polen, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk. Vaak kondigt hij zijn komst niet aan, maar gaat informele gesprekken aan met personeel en eigenaars. Die ontmoetingen geven hem volgens eigen zeggen een scherp beeld van de maatschappelijke spanningen in Europa — van de paraatheid in Finland tot persoonlijke verhalen in Warschau die de gevoelige geopolitieke situatie illustreren.

De reportage beschrijft een reeks markante boekhandels die De Goede bezocht, variërend van historische familiebedrijven tot inventieve nieuwe initiatieven:
- Blackwell’s in Oxford: een monumentale boekhandel met vijf kilometer aan boekenplanken en een besloten achterkamer waar De Goede een blik achter de schermen kreeg.
- Janis Roze in Riga: een familiebedrijf sinds 1914 dat fraaie uitgaven verkoopt maar ook goedkope paperbacks om te kunnen overleven; het gezin heeft een geschiedenis van verdrijving, nationalisatie en herstarten.
- Gunas gramatas (Riga): opgericht door iemand die het museum verliet om een boekhandel te beginnen, gericht op lezers van alle leeftijden en niveaus.
- Cosimo in Antwerpen: kleine literaire boekhandel en koffiebar, door de eigenaren ook als uitgeverij van vergeten klassiekers, met sterke nadruk op vormgeving en lezingen.
- Libreria Coop Ambasciatori (Bologna): een grote, sfeervolle boekhandel op drie etages in een gebouw met sporen uit de 14e eeuw, gecombineerd met eten en drinken.
- Felix Jud (Hamburg): een historische intellectuele winkel waar kwaliteit en kunst samengaan; in Duitsland bestaat bovendien vakopleiding voor boekverkopers.
- Massolit Books & Café (Krakau): Engels-talige boekhandel met café, opgericht door Amerikanen en populair onder jong publiek.
- Ler Devagar (LX Factory, Lissabon): gevestigd in een voormalige drukkerij, eerder cultureel centrum dan gewone winkel, met spectaculaire inrichting.
- Dedalus (Triëst) en de kleine winkel in Lucignana (Toscane) van Alba Donati: voorbeelden van hoe lokale en literaire verbondenheid toerisme en cultuur kan stimuleren.
- Livresse (Bourgondië) van Simone Hisler: heropgebloeid na persoonlijke tegenslag en inmiddels uitgegroeid tot een regionaal netwerk, met erkenning in Frankrijk.

De ontmoetingen tonen een gemeenschappelijk patroon: veel eigenaren doen het niet voor het rendement, maar uit liefde voor boeken, gesprek en kennis. Boekhandels fungeren volgens De Goede als ontmoetingsplaatsen waar ideeën worden gedeeld en democratische waarden worden gekoesterd. Hij noemt boekverkopers daarom pleitbezorgers van het vrije woord en verzet zich tegen het idee dat zulke winkels louter commerciële ondernemingen zijn.

De plannen van De Goede houden niet op bij observatie: hij werkt aan het werven van fondsen voor een documentaire, A Moveable Feast, en bereidt een conferentie voor. Hij wil nog naar de Balkan en Oekraïne; tijdens een congres ontmoette hij Oleksii Erinchak, oprichter van Sens Bookstore in Kiev (februari 2024), die ondanks oorlog al filialen opent in andere Oekraïense steden — een daad van verzet en cultuurbehoud volgens De Goede.

Context: zelfstandige boekhandels staan onder druk door online verkoop en ketens, maar blijven volgens veel betrokkenen vitaal voor cultuur, debat en lokale gemeenschappen. De reizen van De Goede brengen deze verscheidenheid en veerkracht in beeld — van eeuwenoude familiezaken tot jonge ondernemers die boeken koppelen aan cafés, lezingen en kleine uitgeverijen. Zijn initiatief poogt die verhalen zichtbaar te maken en boekverkopers te verbinden, juist in een tijd waarin informatie en vrijheid van spreken kwetsbaar zijn.