Een op de vier sigaretten nu illegaal: 'Kijk maar eens om je heen op terras, het wordt steeds meer sociaal geaccepteerd'

In dit artikel:

KPMG-onderzoek in opdracht van Philip Morris toont dat bijna één op de vier in Nederland gerookte sigaretten vorig jaar illegaal was: van de 9,3 miljard gerookte sigaretten betrof 22 procent smokkel of namaak (tegen 18 procent in 2024). Philip Morris schat dat de staat daardoor jaarlijks bijna 1 miljard euro aan accijnzen misloopt — genoeg, zo rekent het bedrijf voor, om tienduizenden salarissen of de inzet van de Marechaussee deels te bekostigen. Het onderzoek bestrijkt 38 Europese landen en plaatst Nederland als derde in Europa voor illegaal roken, na België (25%) en Frankrijk (41%).

De combinatie van hoge tabaksaccijnzen en ruime EU-inbrengregels (burgers mogen binnen de EU belastingvrij tot 800 sigaretten en 1 kg tabak meenemen) voedt zowel legale grenshandel als smokkel en namaak. Als gevolg daarvan wordt voor ongeveer 44 procent van alle gerookte sigaretten in Nederland geen accijns betaald. Prijsverschillen zijn groot: een pakje Marlboro kost in Nederland zo’n €13, in Duitsland €9 en in Luxemburg of Bulgarije respectievelijk circa €7 en €4; shag is in Duitsland tot ongeveer €15 goedkoper. Daardoor reist niet alleen de grensbewoner maar zelfs iemand uit Utrecht af naar Duitsland om tabak te halen.

Sabas Gras, voorzitter van het nieuwe Collectief Tabakspeciaalzaken (CTS), noemt de illegale handel steeds meer genormaliseerd: mensen clusteren aankopen binnen sociale kringen en speciale tabakswinkels lijden onder de vraag naar buitenlandse of zwarte producten. Het CTS telt ongeveer 400 gespecialiseerde tabakszaken en verwacht meer winkels als verkoop in tankstations (verbod gepland 2030) en gemakszaken (2032) wegvalt. Gras pleit voor Europese afstemming van accijnzen en ziet daarnaast ruimte voor een Nederlandse verlaging, omdat de hoge tarieven volgens hem een voedingsbodem voor criminaliteit scheppen.

Philip Morris en deskundigen waarschuwen dat de illegale markt ondermijning, corruptie en veiligheidsrisico’s vergroot omdat ze gaten in de legale markt opvult. Sinds 2020 zijn accijnzen op sigaretten in Nederland meer dan verdubbeld en die op rooktabak bijna verdrievoudigd; het rookpercentage daalt echter maar langzaam — van 18,9% in 2020 naar circa 17% vorig jaar (12+ jaar; e-sigaretten niet meegerekend).

Kortom: sterke prijsverschillen binnen Europa en hoge binnenlandse accijnzen stimuleren zowel grenskoop als smokkel en namaak, met substantieel inkomensverlies voor de schatkist en toenemende normalisatie van illegaal gerookte producten.