Een tjokvol najaar in Brussel

In dit artikel:

Na de zomerpauze staat de Europese agenda dit najaar alweer vol geopolitieke en interne dossiers. De verwachting is dat Donald Trump, Xi Jinping en Vladimir Poetin, evenals de oorlogen in Oekraïne en rond Iran, de Europese actualiteit sterk blijven beïnvloeden. De mogelijke hervatting van gesprekken over EU-lidmaatschap met IJsland lijkt voorlopig van de agenda te verdwijnen, omdat een meerderheid van de IJslanders daar niet voor voelt.

Politiek staan vooral Frankrijk en Duitsland in de schijnwerpers. In Frankrijk begint de campagne voor de presidentsverkiezingen van volgend jaar. De strijd kan gaan tussen radicaal-rechts onder Marine Le Pen en radicaal-links rond Jean-Luc Mélenchon, terwijl ook de houdbaarheid van de Franse overheidsfinanciën en mogelijke Brusselse maatregelen tegen het begrotingstekort centraal staan. In Duitsland kunnen deelstaatverkiezingen in Saksen-Anhalt op 6 september en Mecklenburg-Voorpommeren de positie van bondskanselier Friedrich Merz verzwakken als de extreemrechtse AfD daar grote overwinningen boekt.

De relatie tussen Brussel en Peking verslechtert door de voorgenomen overname van het Duitse moederbedrijf van MediaMarkt en Saturn, Ceconomy, door de Chinese webwinkel JD.com voor €2,2 mrd. De Europese Commissie onderzoekt of Chinese staatssteun de deal bevoordeelt. China heeft JD.com echter opgedragen niet mee te werken aan informatieverzoeken van Brussel, omdat die volgens Peking te gevoelige gegevens betreffen. Daarmee ontstaat een principiële botsing over de Europese Foreign Subsidies Regulation, die ook al tot spanningen leidde rond scannerleverancier Nuctech.

Ook de nieuwe Europese meerjarenbegroting wordt een belangrijk strijdpunt. De Commissie stelde een budget van €2.000 mrd voor, maar Duitsland, Nederland en Scandinavische landen vinden dat er honderden miljarden af moeten. Nederland wil bovendien minder geld voor landbouw en meer voor innovatie, terwijl onder meer Frankrijk en Polen daartegen zijn.

Op industrieel gebied werkt de Commissie aan de Industrial Accelerator Act, waarmee Europese bedrijven bij aanbestedingen voorrang kunnen krijgen en de EU zich beter wil beschermen tegen Chinese staatssteun. De regels voor ‘Made in EU’ en voor cruciale grondstoffen zijn nog in ontwikkeling; het Europees Parlement moet in september zijn visie geven. Nederland en het Verenigd Koninkrijk zijn eerder kritisch geweest over een voorkeursbeleid voor Europese bedrijven.

Verder blijft de naleving van Europese wetgeving aandacht vragen. De Nederlandse Cyberbeveiligingswet, de omzetting van de NIS2-richtlijn, trad op 15 augustus in werking en verplicht ruim achtduizend organisaties hun digitale beveiliging te verbeteren. Omdat Nederland de richtlijn te laat invoerde, heeft de Europese Commissie het land voor het Hof van Justitie gedaagd. Een dwangsom lijkt niet meer aan de orde, maar Nederland riskeert wel een boete van minimaal €5,6 mln.

Op korte termijn vergaderen de ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie informeel in Ierland. Duitsland wil daar mogelijk nieuwe sancties tegen Rusland bespreken na de vondst van een explosievendrone bij de luchthaven Leipzig/Halle. Daarnaast staan bijeenkomsten over mkb-groei, financiële geletterdheid en digitale regelgeving gepland. De Europese Commissie bereidt in Tervuren de Staat van de Europese Unie-toespraak van Ursula von der Leyen op 16 september voor, met AI en klimaatverandering als belangrijke thema’s.