Een woestijn in het hart van Europa: vruchtbare Hongaarse landbouwgrond verandert in dorre vlakte

In dit artikel:

Hongarije kampt met een snel groeiend droogteprobleem dat vooral op de laagvlakte tussen de Donau en de Tisza zichtbaar is. In Kiskunmajsa meet werktuigbouwkundige Oszkar Nagyapati elk jaar hoe diep hij moet graven om grondwater te bereiken. Vorig jaar lag dat op 6,5 meter, deze zomer al op 8 meter. Veel bomen kunnen daardoor niet langer bij het water komen en dreigen af te sterven. Het landschap, dat vroeger moerassig en vruchtbaar was, is veranderd in een droge, zanderige omgeving die steeds meer aan een woestijn doet denken.

Hongarije behoort tot de zwaarst door klimaatverandering getroffen gebieden van Europa. Door de ligging tussen de Karpaten blijft warmte hangen, terwijl de neerslag afneemt. Droogte en hitte versterken elkaar bovendien: minder water verdampt, waardoor er minder verkoeling is en de temperatuur verder oploopt. Volgens klimaatwetenschapper en IPCC-vicevoorzitter Diána Ürge-Vorsatz warmt Centraal-Hongarije ongeveer 50 procent sneller op dan de rest van Europa. Als die trend doorzet, kan het gebied tussen de twee grote rivieren in een woestijn veranderen.

De gevolgen zijn inmiddels ook merkbaar voor de bevolking en de economie. Door de lage waterstand van de Donau moest de kerncentrale van Paks, die normaal circa 40 procent van de Hongaarse elektriciteit levert, de productie verlagen omdat er minder koelwater beschikbaar was. Ook de landbouw wordt hard geraakt. Volgens Europese cijfers daalde de Hongaarse graanoogst sterker dan die van andere landen, terwijl de Oeso waarschuwt dat boeren door extreme droogte meer dan de helft van hun oogst kunnen verliezen. De verwachte economische schade bedraagt ongeveer 6 miljard euro.

Nagyapati zag de ernst van de situatie toen hij dode konijnen op zijn terrein vond. Hij plaatste drinkbakken voor dieren en richtte met vrijwilligers de groep De Waterhoeders op. Die houdt in de herfst en winter water op weilanden vast door kanalen met planken af te sluiten. Zo kan het water langzaam in de bodem zakken en het grondwater aanvullen. Op percelen waar de methode wordt toegepast blijft het gras groen, terwijl aangrenzende, niet ondergelopen weiden verdorren. Vergelijkbare burgerinitiatieven ontstaan op meerdere plaatsen in Hongarije, omdat de overheid volgens betrokkenen jarenlang onvoldoende heeft gedaan.

Critici verwijten het voormalige bewind van Viktor Orbán dat het droogteprobleem is genegeerd. Boeren konden na mislukte oogsten wel op compensatie rekenen, maar structurele hervormingen bleven uit. Hydrologisch deskundige Balázs Somlyódy noemt de landbouw daardoor afhankelijk van steun en waarschuwt dat de sector mogelijk al een kantelpunt voorbij is. Het is volgens hem moeilijk en kostbaar om het evenwicht nog te herstellen.

Na zijn verkiezingsnederlaag in april bracht de nieuwe premier Péter Magyar in mei een bezoek aan Nagyapati’s project. De regering zegt de droogte te willen aanpakken, maar experts zijn het nog niet eens over de beste aanpak en de kosten. Bovendien beperkt een begrotingstekort van 8 procent van het bbp de investeringsruimte. Mogelijke maatregelen zijn het afsluiten van kanalen om water naar landbouwgrond te leiden, het omzetten van ongeschikte akkers in grasland en een overstap naar regeneratieve landbouw.

Boer Csaba Szabó laat zien dat die laatste aanpak verschil kan maken. Op zijn boerderij nabij de Servische grens verloor hij deze zomer 15 procent van zijn oogst, tegenover meer dan de helft bij boeren die traditionele methoden gebruikten. Hij laat onkruid en stro op het land liggen als bescherming tegen de zon, laat percelen braak liggen en gebruikt varkens en koeien om de bodem te bemesten. De methode levert volgens hem pas na enkele jaren financieel voordeel op, maar maakt boeren uiteindelijk minder afhankelijk van mislukte oogsten en overheidscompensatie.