En toen nam het zand het Aralmeer over

In dit artikel:

Het Aralmeer in Centraal-Azië was in 1960 nog een van de grootste meren ter wereld. Het strekte zich uit over Kazachstan en Oezbekistan en was ongeveer zestig keer zo groot als het IJsselmeer. In de jaren zestig leidden Sovjetautoriteiten de twee rivieren die het meer voedden om voor de irrigatie van katoen en rijst. Door dat intensieve watergebruik droogde het meer vrijwel volledig op. De voormalige meerbodem veranderde in de Aralkum, een woestijn waar zout, landbouwgif en stofstormen de gezondheid van omwonenden aantasten.

In het Kazachse dorp Tastubek, ooit een bloeiende vissersgemeenschap, bleef slechts een klein deel van het noordelijke Aralmeer over. De aanleg van de Kokaraldam in 2005 bracht daar tijdelijk verbetering: het waterpeil steeg, vissen keerden terug, elektriciteit werd aangelegd en voormalige bewoners kwamen terug. Toch wonen er nu nog maar ongeveer veertig gezinnen, tegenover bijna honderd in betere tijden.

De visserij staat opnieuw onder druk. Omirserik Ibragimov, die naast vissen lesgeeft en kamelen houdt, haalt vroeg in de ochtend zijn netten binnen. Na uren werk levert dat slechts ongeveer vijftien karpers op, te weinig om de kosten te dekken. Een visverwerkingsstation in Tastubek is inmiddels gesloten. Het resterende meer krimpt opnieuw door klimaatverandering, de afnemende toevoer van de Syr Darja en overmatige irrigatie.

Ook elders verdwijnen dorpen onder het zand. In Akespe moesten bewoners verhuizen toen duinen huizen en funderingen begonnen te verwoesten. De Kazachse overheid wil de Kokaraldam verhogen; tussen 2026 en 2029 zou dat moeten gebeuren, waarvoor ongeveer 300 miljoen dollar aan internationale financiering wordt gezocht. Bewoners zijn echter sceptisch, omdat plannen al jaren bestaan.

Het Aralmeer geldt als waarschuwing voor andere grote meren die wereldwijd opdrogen. Het noordelijke deel kan slechts gedeeltelijk worden behouden; herstel van het volledige meer is vrijwel onmogelijk. Voor families als die van Ibragimov blijven visserij en kamelenhouderij de belangrijkste bestaansmiddelen, maar zonder voldoende water en vis wordt overleven in het gebied steeds moeilijker.