Europees fraudebestrijder Kövesi: 'Plegers van grootschalige btw-fraude lopen in de EU nauwelijks risico'

In dit artikel:

Sinds 2020 zijn meer dan 16.500 tweedehandsauto’s via een crimineel netwerk in Europa verhandeld, waarbij onder meer vanuit de VS ingevoerde autowrakken na cosmetische reparaties als bijna nieuw werden doorverkocht, vaak zonder essentiële veiligheidsvoorzieningen zoals airbags. Deze fraude vormt niet alleen een groot verkeersveiligheidsrisico, maar leidt ook tot aanzienlijke ontduiking van btw en invoerrechten. Het Europees Openbaar Ministerie (EOM) rolde dit netwerk onlangs op met behulp van ruim duizend politie- en belastingambtenaren in tien landen, wat resulteerde in meer dan 200 huiszoekingen en veertien aanhoudingen.

Laura Codruța Kövesi, hoofdaanklager van het EOM, benadrukt dat georganiseerde misdaad zich niet beperkt tot klassieke fraude of corruptie, maar ook verband houdt met gewelddadige activiteiten, zoals wapensmokkel en moordplannen. Sinds de oprichting van het EOM vier jaar geleden heeft zij zich ingezet om dit transnationale orgaan effectief te maken, ondanks aanvankelijke budgettaire beperkingen. Het budget groeide van €8 miljoen naar €85 miljoen en het personeel tot 275 medewerkers, waardoor inmiddels duizenden onderzoeken lopen met een geschatte schade van bijna €25 miljard voor de EU.

Ondanks deze groei blijft Kövesi kritisch over de onderfinanciering en de beperkte middelen, die innovatie en efficiënte opsporing hinderen. Ze stelt dat het EOM opbrengt wat het kost, met een rendement van het dubbele van het geïnvesteerde budget via teruggehaalde gelden. Haar oproep aan de Europese Commissie om meer financiële steun te bieden, blijft echter onbeantwoord. Voor de komende jaren vraagt zij een verdere budgetverhoging naar bijna €125 miljoen.

Kövesi wijst ook op het gebrek aan prioriteit voor btw-fraude en financiële criminaliteit bij lidstaten, ondanks dat btw-fraude goed is voor meer dan de helft van de door het EOM vastgestelde schade. De complexe aard van deze misdaad, die vaak weinig directe risico’s voor criminelen inhoudt, maakt het lastig om aan te pakken. Daarnaast blijkt uit haar ervaringen dat veel landen onvoldoende statistieken bijhouden en nalaten effectief onderzoek te doen, wat de aanpak bemoeilijkt.

In het kader van de coronaherstelfondsen lopen momenteel honderden onderzoeken naar misbruik, vooral in landen als Italië, terwijl grote landen als Duitsland nauwelijks onderzoek verrichten, wat het verschil in handelswijzen binnen de EU onderstreept. Kövesi bestrijdt het beeld dat corruptie vooral speelt in Zuid- en Oost-Europa, en benadrukt dat geen enkel land veilig is voor grensoverschrijdende fraude.

De samenwerking met andere Europese instanties is wisselend. Terwijl zij Europol waardeert vanwege de gezamenlijke aanpak en gegevensuitwisseling, is zij kritisch op het EU-antifraudeagentschap Olaf vanwege beperkte dossieroverdracht. Voorbeelden zoals het onderzoek naar een voormalige topambtenaar van de Europese Commissie illustreren de noodzaak van verhoogde waakzaamheid en samenwerking.

Kövesi’s termijn loopt in oktober 2025 af, en hoewel er geruchten zijn over een politieke carrière, geeft zij aan zich te willen richten op onderwijs voor aanklagers en rechters. Haar strijdbaarheid tegen corruptie, ook in haar thuisland Roemenië, blijft een drijvende kracht achter haar werk in de strijd tegen georganiseerde financiële criminaliteit in Europa.