Hoe China zijn 'Manhattanproject' bouwde om het Westen te evenaren in AI-chips

In dit artikel:

In een zwaar beveiligd onderzoekscomplex in Shenzhen hebben Chinese wetenschappers een prototype gebouwd van een lithografiemachine die extreem-ultraviolet (EUV) licht produceert — de kerntechnologie voor de meest geavanceerde halfgeleiderchips. Het toestel, voltooid begin 2025 en inmiddels in testfase, genereert succesvol EUV-licht maar heeft nog geen werkende chips opgeleverd. Reuters bracht het bestaan van het project naar buiten op basis van bronnen die bij de operatie betrokken zijn.

Het prototype is het resultaat van een meerjarig, staatsgesteund programma onder president Xi Jinping om halfgeleiderzelfvoorziening te bereiken. Het project, dat soms wordt vergeleken met een 'Manhattanproject' voor chiptechnologie, valt onder politieke coördinatie van hoge functionarissen en wordt praktisch georganiseerd door een netwerk van staatsinstituten en grote bedrijven, met Huawei in een centrale rol. Doel is uiteindelijk geavanceerde chips op volledig Chinese machines te produceren en zo Amerikaanse invloed op toeleveringsketens uit te sluiten.

Een team van voormalige ASML-ingenieurs — veelal recent gepensioneerden die in China geboren zijn — speelde een sleutelrol. Deze specialisten werden met royale tekenbonussen en andere incentives geworven, soms onder valse identiteiten en met strikte geheimhoudingsmaatregelen binnen de faciliteit. Recruitmentscampagnes buiten China lopen al sinds 2019, met hoge vergoedingen en woonsubsidies als lokaas. ASML, de Nederlandse maker van commerciële EUV-systemen, zegt bedrijfsgeheimen te beschermen maar kan niet volledig voorkomen dat ex-medewerkers elders werken.

China heeft het prototype voor een groot deel opgebouwd door omgekeerd-engineering en door onderdelen te betrekken van oudere ASML-machines en leveranciers via secundaire markten en veilingen. Dat verklaart deels waarom het Chinese systeem fysiek veel groter en grover is dan ASML’s commerciële EUV-machines: de omvang is vergroot om meer vermogen te genereren. Belangrijke technische knelpunten blijven echter bestaan, vooral het vervaardigen van de extreem precieze optische spiegels die bedrijven als het Duitse Carl Zeiss leveren. Die spiegels en andere cruciale componenten zijn moeilijk na te maken en vereisen maandenlange productie en extreem strikte zuiverheid.

De Verenigde Staten en hun bondgenoten hebben sinds 2018 via exportbeperkingen geprobeerd te verhinderen dat China toegang krijgt tot EUV- en daarmee samenhangende DUV-technologieën. ASML heeft nooit een EUV-systeem aan een Chinese klant geleverd. Toch tonen de stappen in Shenzhen aan dat China met grote middelen en gerichte rekrutering sneller dichterbij onafhankelijke capaciteit kan komen dan westerse schatters eerder dachten. Ambities van Chinese autoriteiten lagen op werkende chips op dit prototype rond 2028; betrokkenen noemen 2030 een realistischer tijdpad, wat desalniettemin jaren eerder zou zijn dan sommige eerdere prognoses.

Binnen de faciliteit worden medewerkers streng geïsoleerd: teams werken in afgeschermde groepen, sommige slapen op locatie en hun werkzaamheden worden gefilmd en beloond bij successen met bonussen. Huawei-medewerkers zouden in verschillende stadia van het project betrokken zijn, terwijl het totaal aantal engineers op het programma volgens bronnen in de duizenden loopt.

De doorbraak onderstreept de geopolitieke inzet rond geavanceerde chipproductie. EUV-machines zijn cruciaal voor chips die AI, high-end consumentenelektronica en militaire systemen aandrijven; het succes van het Chinese programma zou grote gevolgen hebben voor technologische concurrentie en voor de effectiviteit van westerse exportcontroles. Tegelijk wijzen experts erop dat aanzienlijke technische uitdagingen blijven bestaan en dat het bouwen van een volledig commercieel en betrouwbaar EUV-ecosysteem meer tijd en investeringen vergt.