'Fraude begint met een gevoel'

In dit artikel:

Fraudeurs maken niet alleen gebruik van nepberichten en technische trucs, maar vooral van menselijke emoties. Angst, paniek, verliefdheid en enthousiasme vernauwen de aandacht, waardoor mensen minder kritisch nadenken en sneller handelen. Tijdsdruk versterkt dat effect: slachtoffers krijgen te horen dat ze onmiddellijk geld moeten overmaken, gegevens moeten delen of een probleem moeten oplossen.

Dat legt cybersecuritypsycholoog Inge Wetzer uit in de campagne ‘Je gevoel is de beste waarschuwing tegen fraude’, een initiatief van samenwerkende banken. Volgens haar bouwen oplichters hun verhaal meestal geleidelijk op. Ze beginnen met een herkenbare situatie, zoals een verdachte betaling of een familielid in nood, en vragen eerst om een ogenschijnlijk onschuldige handeling. Daarna voeren ze de druk stap voor stap op. Slachtoffers nemen daardoor niet ineens een onbegrijpelijke beslissing, maar worden via een reeks kleine keuzes meegenomen in het fraudeverhaal.

Wetzer benadrukt dat fraude iedereen kan overkomen. Oplichters misbruiken juist normale eigenschappen, zoals behulpzaamheid, verantwoordelijkheidsgevoel of verliefdheid. Slachtoffers achteraf naïef noemen vergroot bovendien de schaamte en kan ervoor zorgen dat zij minder snel hulp zoeken of aangifte doen.

De belangrijkste reactie op onverwachte druk is daarom pauzeren. Hang op, klik niet verder en deel geen codes of gegevens. Controleer het verzoek via een telefoonnummer of kanaal dat je zelf al kent en wijk niet af van de normale werkwijze. Een echte bank of organisatie zal begrip hebben voor die controle; een fraudeur wil juist voorkomen dat je tijd neemt. Even niets doen helpt om de regie terug te nemen en de situatie rationeel te beoordelen.