Gemeenten staan er financieel goed voor, maar 'schijn bedriegt'

In dit artikel:

Nieuwe college­leden krijgen na de gemeenteraadsverkiezingen in maart urgente financiële dossiers op hun bord, vooral de bekostiging van de jeugdzorg en investeringen in bijvoorbeeld schoolgebouwen en klimaatmaatregelen. Als die prioriteiten niet snel worden aangepakt, verwachten deskundigen dat knelpunten en negatieve effecten op de leefbaarheid toenemen.

Accountantskantoor BDO publiceerde een analyse van de jaarrekeningen en meerjarenbegrotingen van alle 342 Nederlandse gemeenten. In 2024 boekten gemeenten samen een positief resultaat van ongeveer €1,9 miljard — €200 miljoen meer dan een jaar eerder — maar ongeveer een vijfde van de gemeenten had nog altijd een tekort. De stijging van overschotten en reserves (in totaal circa €43 miljard) komt volgens BDO voor een groot deel door incidentele meevallers en onbenutte plannen, niet door structureel gezonde bestedingskeuzes.

Tegelijkertijd zijn er voor de periode tot 2030 tekorten begroot van ongeveer €2 miljard. Een derde van de gemeenten verwacht structurele overschotten, terwijl andere gemeenten samen tot en met 2029 een tekort van zo'n €3,4 miljard zien. Veel lokale begrotingen voldoen daarmee niet aan de wettelijke eis van sluitendheid. De gevreesde financiële val in 2026 werd deels opgevangen doordat het rijk in het voorjaar van 2025 extra middelen beschikbaar stelde en gemeenten zelf bezuinigingsmaatregelen of inzet van reserves troffen, maar de langere termijn blijft kwetsbaar.

BDO waarschuwt dat veel reserves bestemmingsgebonden zijn — bijvoorbeeld bestemd voor infrastructurele projecten — en dus niet vrij inzetbaar. Van de totale reserves is ongeveer €12 miljard algemeen en vrij besteedbaar. Door die nuance ontstaat de schijn dat gemeenten 'barsten van het geld', terwijl veel middelen juridisch of praktisch niet vrij te gebruiken zijn.

Qua beoordeling kregen gemeenten gemiddeld een 8,4 voor hun financiële positie in 2024 (tegen 7,6 een jaar eerder); slechts negen gemeenten scoorden een onvoldoende. BDO publiceert ook ranglijsten: bij grote steden leidt Dordrecht, Groningen sluit af; bij middelgrote gemeenten springen Hoeksche Waard en Kampen eruit; Staphorst staat bovenaan bij de kleinste gemeenten, Urk onderaan. Sommige hoge scores worden deels verklaard door eenmalige opbrengsten, zoals de verkoop van energiebedrijven, waardoor structurele problemen niet altijd verdwijnen.

Kortom: financieel gezien is er op het eerste gezicht ruimte bij gemeenten, maar onder de motorkap liggen structurele tekorten, beperkte vrij inzetbare middelen en groeipijnen zoals klimaat- en jeugdzorgkosten die nieuwe college­ploegen dwingen tot duidelijke keuzes en prioritering.