Groen goud Guyana: een oerwoudnatie met oliereserves

In dit artikel:

In de nacht glijdt een grommende kaaiman als een grauwgroene torpedo door het licht van handlampen; drie Macushi-mannen in een bootje halen het dier met een staalkabel uit het water om het razendsnel te markeren, taggen, meten en wegen. Het gaat om exemplaar nummer 862: een mannetje van 328 centimeter en circa 200 kilo. Dit tafereel speelt zich af aan het Awariku-meer in de Rupununisavanne, een uitgestrekt grasland op de grens van Guyana en Brazilië, waar de inheemse Macushi-gemeenschappen nog veel zelfbestuur oefenen en hun land collectief beheren.

Caiman House, een kleinschalige lodge aan de rand van het Macushi-dorp Yupukari, is verbonden aan het Caiman Capture Project — een systematisch veldonderzoek dat sinds de jaren 2000 meer dan 861 kaaimannen registreerde en waarbij gasten worden uitgenodigd mee te helpen met het verzamelen van data. Deze vorm van “participatief natuurbeschermingstoerisme” koppelt inkomsten uit toerisme aan natuurbescherming en lokale welzijnsprojecten: verblijfsgelden ondersteunen dorpsinitiatieven en scholing van Macushi-jongeren tot gidsen en natuurbeschermers.

Guyana heeft internationaal erkenning gekregen voor dit soort modellen; het land werd in 2019 in Berlijn uitgeroepen tot beste ecobestemming en in 2025 kreeg toerismeminister Oneidge Walrond een prijs voor het stimuleren van dit dorpsgerichte toerismemodel. Toch staat die lof in schril contrast met een nieuwe economische realiteit: de vondst van grote offshore-olievelden in 2015 heeft Guyana snel economisch veranderd en roept vragen op over de houdbaarheid van huidige bos- en natuurbeheerpraktijken.

De reisomvang van de auteur bestrijkt meerdere voorbeelden van lokaal verankerd natuurbeheer. In Yupukari illustreert Caiman House hoe wetenschappelijk onderzoek en toerisme hand in hand kunnen gaan. Iets stroomafwaarts ligt Karanambu, de erfgoedranch van de families McTurk — pioniers in rehabilitatie van wilde dieren sinds de jaren zestig. Daar wordt een babyjaguarundi verzorgd nadat het uit handen van handelaren is gered; de McTurks hebben internationaal faam verworven, onder meer nadat David Attenborough hun werk in 1990 bracht. De inkomsten van bezoekers worden deels gebruikt om lokale jongeren op te leiden en het opvangwerk voort te zetten.

Verderop tonen dorpsprojecten hun sociale kant: in Surama verblijft de reiziger in eenvoudige hutten, luistert naar een dorpskapitein en leert van jonge gidsen over jachttechnieken en het maken van cassavebier. Iwokrama, een beschermd stuk regenwoud ter grootte van Noord-Brabant, fungeert als praktijklaboratorium voor duurzaam bosbeheer. Hier werken wetenschappers samen met lokale gemeenschappen aan beheermodellen die economische waarde moeten bieden zonder ontbossing, en de Canopy Walkway biedt zicht op rijk vogelleven en primaten langs de Essequibo-rivier.

De natuurverschijnselen zijn dramatisch en intact: grote zoetwatervissen als arapaima, piranha’s en sidderalen onder water; reuzenotters, reuzenmiereneters, primaten en enorme spinnen op het land; felgekleurde zangvogels in de bomen. Als kers op de taart beschrijft de auteur de Kaieteurwaterval — een 225 meter hoge waterval, vijf keer hoger dan Niagara, midden in ongerepte jungle en vrijwel zonder toeristische infrastructuur. Bezoekers landen per vliegtuigje en vinden alleen een sober huisje; het spektakel blijft daardoor rauw en bijna privé.

Het centrale spanningsveld in het verhaal is duidelijk: kleinschalig, gemeenschapsgebonden ecotoerisme en zorgvuldig natuurbeheer tonen succes en internationale waardering, maar de opkomst van de olie-economie en snelle groei van Guyana vormen een onzekere achtergrond. De auteur noteert hoopgevende beelden — uitgestrekte ongerepte tafelbergen en jungle zoals gezien vanuit het propellervliegtuig — maar schrijft dat de toekomst moet uitwijzen of dit evenwicht tussen behoud, lokaal welzijn en economische ontwikkeling overeind blijft.

Praktische noot: de reis van Jurriaan Teulings werd verzorgd door reisspecialist Sapa Pana Travel; die partij had geen inzage in het artikel. Het stuk is gepubliceerd door FD Persoonlijk.