Handgranaatwerpen in de Russische gymnastiekles 

In dit artikel:

Na de inval in Oekraïne in 2022 werden Russische scholen door het Kremlin omgevormd tot kweekvijvers voor patriottische indoctrinatie: marcheren in de gang, lessen over de noodzaak van ‘denazificatie’ en zelfs handgranaatwerpen tijdens gym. Dat proces legt de gevluchte ex-docent Pavel Talankin vast in zijn documentaire Mr. Nobody Against Putin, die op de shortlist voor een Oscarnominatie staat. Talankin filmde jarenlang op Basisschool nr. 1 van Karabasj, een vervuilde industriestad in de Oeral, eerst als gewoon verslag van schoolleven en later bewust om de opgedrongen militarisering te documenteren nadat het ministerie van onderwijs loyale beelden eiste.

In zijn beelden verschuift de toon van gênante scènes — onhandig marcherende kinderen, een lerares die over ‘militarizátsiya’ struikelt — langzaam naar iets veel kille‑res: een school waar kritische geluiden verstommen. Collega’s klagen wel dat schoolprestaties achteruitgaan, maar niemand waagt het risico om echt in verzet te komen; ontslag en represaille liggen op de loer. Een geschiedenisleraar die Talankin interviewt, pronkt met historische figuren als Lavrenti Beria en leert kinderen dat afwijkende meningen geëlimineerd moeten worden. De documentaire monteert die schoolopnames met Russische tv‑propaganda en laat zien hoe jongens via feestjes, ceremonieën en rekruteringsdruk direct naar het front worden geleid. Talankins persoonlijk verhaal raakt ook: vrienden en oud‑leerlingen trekken naar het leger; een maatje, Atjom, sneuvelt. Als de politie zijn flat afschermt, besluit Talankin te vluchten — precies wat de opdringerige historicus van ‘parasieten’ aan ontevredenen had aangeraden. Kleine rebellieën blijven: eens speelt hij per vergissing het Amerikaanse volkslied (“Lady Gaga”) tijdens een ceremonie, maar de dreiging neemt toe.

Tegenover deze blik op de binnenlandse productie van soldaten plaatst de Oekraïense filmmaker Mstyslav Tsjernov een directere frontregistratie: 2000 Meters to Andriivka. Tsjernov, bekend van 20 Days in Mariupol, volgt een Oekraïens peloton tijdens het zomer tegenoffensief van 2023. De film toont rauwe, gewelddadige scènes van de aanval — snel aangelegde tourniquets, ontploffingen, soldaten die al geblesseerd van hun pantserwagen moeten springen — en laat persoonlijke gesprekken over thuis en eerdere levens zien. Na een bloedige mars heroveren de mannen het gehavende dorp Andriivka bij Bakhmut; wat ze er vinden is geen levend dorp maar ruïnes en afgestorven huizen, tussen de lijken scharrelt een kat als schrijnend symbool. Tsjernov glamoriseert de strijd niet; zijn camera legt uitputting, verlies en de banale horror van het front vast. Een vraag echoot aan het slot: wat als deze oorlog hun hele leven duurt?

Samen vormen de films een paarkantig portret van de oorlog: Talankin toont hoe binnenlandse politiek en onderwijs jonge Russen in een militaristische optiek persen, Tsjernov hoe diezelfde jongeren en jonge Oekraïners op het slagveld uiteenvallen. De verhalen onderstrepen de menselijke prijs — niet alleen de fysieke verliezen aan het front, maar ook het verval van kritisch onderwijs, de normalisatie van geweld en de stilte van gemeenschappen die bang zijn voor repercussies. Karabasj zelf, met zijn giftige koperfabriek die de levensverwachting van inwoners drastisch zou verlagen, fungeert als metafoor: niet alleen milieu‑vergiftiging maar ook politieke indoctrinatie vergiftigt maatschappelijke levens.

Beide makers positioneren hun werk als anti‑oorlogsgetuigenissen. Talankins vlucht en Tsjernovs beelden van verwoesting illustreren dat de oorlog zich zowel in de klaslokalen als in de loopgraven afspeelt — met blijvende gevolgen voor individuen, gezinnen en hele dorpsgemeenschappen. Andriivka eindigt uiteindelijk weer in Russische handen, een bittere herinnering aan de grilligheid en herhaling van frontverloop.