Helen Verhoeven: autobiografisch en universeel
In dit artikel:
Kunstenaar Helen Verhoeven (1974) is net uit Berlijn aangekomen voor Art Rotterdam, waar ze nieuw werk toont bij Annet Gelink Gallery. Ze woont al zeventien jaar in Berlijn met haar man en twee zoons en werkt in een groot atelier in een voormalig Stasi-gebouw, pal tegenover een voormalige Stasi-gevangenis die nu als museum fungeert. Haar internationale loopbaan omvat opleidingen aan het San Francisco Art Institute, de New York Academy of Art en de Rijksakademie; sindsdien exposeert ze wereldwijd en staat haar werk in tal van museumcollecties.
Haar jeugd speelde zich af in twee uitersten: geboren in Nederland, verhuisde ze op haar twaalfde met het gezin naar Los Angeles vanwege het werk van haar vader, regisseur Paul Verhoeven. De overgang van Oegstgeest naar de rauwe wereld van een LA-highschool — met drank, drugs, seks en gangs — maakte diepe indruk op haar. Ze spreekt terughoudend over de periode, maar erkent dat die tijd nog steeds doorwerkt in haar werk: “Een immigrant is eigenlijk een soort kameleon,” zegt ze, verwijzend naar het aanpassingsvermogen dat haar vormde. Een opvallend detail uit die tijd is dat haar moeder haar een geregistreerd pistool gaf, uit bezorgdheid over veiligheid.
Verhoevens schilderkunst balanceert tussen abstract en figuratief: herkenbare vormen die tegelijk ongrijpbaar blijven. Ze werkt veelal in series en behandelt onderwerpen die sterk persoonlijk gekleurd zijn — moederschap, vruchtbaarheid, machtsverhoudingen en de dood — maar houdt de betekenis open, zodat het werk eerder als droombeeld of echo van gevoel werkt dan als directe illustratie van gebeurtenissen. Haar serie Mother (2013) is een voorbeeld: die ontstond in een periode van vruchtbaarheidsproblemen en diende als verwerking van teleurstelling en vragen over vrouw-zijn; kort daarna werd ze zwanger van haar eerste zoon.
Haar werkwijze is zowel doordacht als intuïtief. Verhoeven neemt in het atelier bewust risico’s: “Als schilder neem je veel beslissingen. … Je moet risico’s nemen, anders ontdek je niks,” aldus haar insteek. Ze werkt snel, wisselt voortdurend tussen meerdere doeken om afstand te creëren en gebruikt technieken als het ophangen van een hele serie naast elkaar of het spiegelen en ondersteboven zetten van een werk om het verveelde oog te verfrissen. Soms werkt ze in stilte, soms zet ze krachtige muziek op om de juiste dramatiek te toetsen; podcasts en audioboeken dienen eerder als afleiding die haar helpt vrij te schilderen. Omdat het maakproces kwetsbaar is, sluit ze zich soms dagenlang af; haar partner neemt dan de zorg voor de kinderen over, wat haar enerzijds ruimte geeft en anderzijds schuldgevoelens bezorgt.
Sinds 2023 geeft Verhoeven les aan de Hochschule für Bildende Künste Dresden. Voor Art Rotterdam presenteert ze elf nieuwe schilderijen met complexe, ambigue vrouwelijke personages in ingetogen kleurenpalet; mannen verschijnen op de achtergrond, soms in onderbroek — verhoudingen die intens en bevreemdend blijven. Ze stuurde de werken kort voor de beurs naar de galerie en kreeg gelukkig een enthousiaste reactie.