Het antisemitisme neemt weer toe. Hoe moet het bestreden worden?

In dit artikel:

Joodse Nederlanders voelen zich in toenemende mate onveilig door bedreigingen, intimidatie en geweld op straat, op universiteiten en in het openbaar vervoer. Ook Joodse artiesten en culturele instellingen krijgen te maken met uitsluiting. De zangeres Lenny Kuhr verhuisde daarom naar Israël, een stap die volgens het artikel symbool staat voor de groeiende zorgen binnen de Joodse gemeenschap.

In een gesprek over de bestrijding van antisemitisme bespreken CDA-Kamerlid Tijs van den Brink en VVD-Kamerlid Ulysse Ellian de oorzaken en aanpak van het probleem. Andere partijen, waaronder D66, SP, Denk en Volt, wilden niet aan het debat deelnemen. Volgens beide Kamerleden neemt antisemitisme telkens toe wanneer het conflict tussen Israël en de Palestijnen oplaait. Zij leggen daarbij een verband met de terreuraanval van Hamas op 7 oktober 2023 en de daaropvolgende oorlog in Gaza.

Ellian stelt dat antisemitisme voorkomt op zowel extreemrechts als extreemlinks en binnen radicale islamitische milieus. Volgens hem wordt kritiek op Israël geregeld vermengd met vijandigheid tegenover Joden. Hij verwijst onder meer naar complottheorieën op rechts en naar mensen die de aanslagen van 7 oktober lijken te verheerlijken. Van den Brink erkent dat antisemitisme ook onder een deel van de moslimbevolking voorkomt, maar waarschuwt ervoor alle moslims over één kam te scheren. Volgens hem moet ook antisemitisme bij extreemrechts en extreemlinks nadrukkelijk worden aangepakt.

Op 21 april debatteerde de Tweede Kamer over een rapport van de Taskforce Antisemitismebestrijding. Daarin staat dat Joodse Nederlanders zich vooral sinds 7 oktober 2023 onveilig voelen, onder meer door uit de hand gelopen pro-Palestijnse demonstraties. De taskforce concludeerde dat er voldoende wettelijke mogelijkheden zijn om op te treden, maar dat bestuurders, vooral op universiteiten, aanvankelijk te weinig daadkracht toonden. Ellian en Van den Brink vinden dat instellingen niet mogen wegkijken. De regering heeft extra geld uitgetrokken voor de beveiliging van Joodse Nederlanders.

De Kamerleden verschillen wel over strengere maatregelen. Ellian wil dat culturele instellingen hun subsidie kunnen verliezen wanneer zij Joodse organisaties of voorstellingen vanwege hun Joodse karakter weigeren. Hij vindt dat bestaande grenzen soms moeten worden verlegd. Van den Brink steunt optreden bij duidelijk antisemitisme, maar benadrukt dat zorgvuldig moet worden vastgesteld wanneer daarvan sprake is. Volgens hem zijn sommige voorstellen te absoluut geformuleerd.

Ook over de oorlog in Gaza lopen hun accenten uiteen. Van den Brink is kritisch op de regering-Netanyahu en vindt dat de Israëlische politiek niet mag worden gebruikt om Joodse Nederlanders hier verantwoordelijk te houden. Ellian verdedigt het Israëlische leger tegen wat hij als eenzijdige kritiek ziet en betwist dat Israël genocide pleegt. Beiden erkennen Israëls behoefte aan veiligheid, maar verschillen over de manier waarop de oorlog en de Israëlische regering moeten worden beoordeeld.

Tot slot noemen beide politici onderwijs als belangrijk middel. Scholen moeten volgens hen de Holocaust, de oprichting van Israël in 1948 en de geschiedenis van Gaza feitelijk en volledig behandelen. Daarnaast moet de overheid de Joodse gemeenschap niet alleen met woorden, maar ook met concrete bescherming en optreden tegen daders steunen.