Het leven van alledag van zwarte Amerikanen

In dit artikel:

Kerry James Marshall, een invloedrijke Amerikaanse schilder geboren in 1955 in Alabama en opgegroeid in Los Angeles, gebruikt monumentale schilderijen om de geschiedenis en het dagelijks leven van zwarte Amerikanen zichtbaar te maken. Zijn vroege zelfportretten uit 1980 — donkere silhouetten waarin alleen ogen, tanden en overhemdboord oplichten — zetten meteen het thema: zwarte mensen worden wél gezien, maar vaak ontkend of buiten beschouwing gelaten. Marshall schildert die figuren diepzwart, niet als afwezigheid maar als volle, veelkleurige tonen van zwartheid.

Een grote overzichtstentoonstelling, The Histories in de Royal Academy in Londen, trekt nu lange rijen bezoekers en bevestigt Marshalls status als een sleutelfiguur in de emancipatie van kunstenaars van kleur. De aandacht van westerse musea voor zwarte makers groeide de laatste jaren, mede door de Black Lives Matter-beweging; waar die veranderingen soms overhaast ogen, valt bij Marshall alleen vakmanschap en urgentie te constateren.

Marshall werkt vaak als historieschilder: hij plaatst hedendaagse scènes naast verwijzingen naar pijnlijke verledensthema’s zonder expliciet geweld te dramatiseren. In De Style (Percy’s House of Style) bijvoorbeeld toont hij een barbershop voor zwarte klanten: stijlvolle mannen met zelfverzekerde houdingen, binnen een schilderij dat tegelijk naar Mondriaans De Stijl knipoogt. De vermelding van april 1991 in een kalender verwijst naar Rodney King en de spanningen rond politiegeweld in Los Angeles; zo koppelt Marshall alledaagse zelfverzekerdheid aan verzet en herinnering.

Andere werken laten historische wonden doorklinken in moderne settings. Great America plaatst een vrolijk pretparkbootje naast de gedachte aan de Middle Passage, met spoken die uit een tunnel opdoemen; het feestelijke tafereel is moeilijk los te zien van slavernijgeschiedenis. In The Haul zoomt hij in op Afrikaanse slavenhandelaren die manden vol kaurischelpen vervoeren — betaalmiddel toen — naast hedendaags ingepakt cadeaupapier, een directe vergelijking tussen oude en moderne vormen van hebzucht.

Marshall wil de geschiedenis niet als een simpel verhaal van helden en schurken presenteren, maar als een gelaagd, ambivalent web van mensenlevens. Hij verweeft kunsthistorische citaten — van Winslow Homer en Piet Mondriaan tot Holbein, Velázquez en Manet — om als zwarte schilder zijn plaats in het westerse canon opeisen. Zijn variant op Homers Gulf Stream bijvoorbeeld draait de geïsoleerde, hulpeloze visser om naar een groep zwarte recreanten met een dreigende lucht aan de horizon.

Technisch gezien experimenteert Marshall veel: elke serie heeft een eigen stijl, hij combineert traditioneel schildervakmanschap met onverwachte materialen zoals schilderstape en glitter. Zijn ambitie is zowel vernieuwing als aansluiting bij de grote tradities van de schilderkunst.

De titel The Histories dekt meerdere ladingen: het verwijst naar de beladen geschiedenis van zwarte Amerikanen, Marshalls persoonlijke en artistieke geschiedenis, en zijn herwaardering van historieschilderen als middel om die verhalen terug te eisen in het kunsthistorische gesprek.