Het rubberfiasco van Henry Ford in het hart van de Amazone

In dit artikel:

Henry Ford voerde honderd jaar geleden bij zijn autofabriek de veertigurige, vijfdaagse werkweek in. Dat deed hij niet alleen uit sociale overwegingen: betere arbeidsvoorwaarden moesten werknemers tevreden en productief houden. Die combinatie van idealisme en eigenbelang lag ook aan de basis van Fordlândia, zijn ambitieuze project in de Braziliaanse Amazone.

Eind jaren twintig kocht Ford ongeveer een miljoen hectare grond om rubber te produceren voor autobanden in Detroit. Hij wilde er een Amerikaanse modelstad bouwen, compleet met scholen, ziekenhuizen en ontspanning, zoals square dancing. De nederzetting moest een welvarende gemeenschap worden naar het voorbeeld van een stad in het Amerikaanse Midwesten.

Het project liep echter snel uit op een ramp. Bij het ontginnen van het dichtbeboste gebied stierven Braziliaanse arbeiders, onder meer door slangen, spinnen en ander gevaarlijk ongedierte. Bovendien negeerde Ford waarschuwingen van deskundigen over de ongeschiktheid van de locatie en probeerde hij het project op afstand te besturen. Hij bezocht Fordlândia zelf nooit. De rubberproductie kwam niet goed van de grond en de onderneming werd een kolossale en kostbare mislukking. In 1945 droeg Ford het terrein en de autofabriek over aan zijn kleinzoon; het bedrijf had daarna jaren nodig om van de fout te herstellen.

Een aflevering van de podcast *99% Invisible*, gemaakt en gepresenteerd door Roman Mars, reconstrueert deze geschiedenis en laat zien hoe Fords succesformule in de Verenigde Staten in de Amazone juist tegen hem werkte. De podcast, die al meer dan zestien jaar over ontwerp en architectuur gaat, wordt in het artikel aanbevolen naast enkele andere luistertips: een aflevering over de verslechterende Amerikaanse arbeidsmarkt, een biografische podcast over politicus P.J. Oud, een gesprek over vermogensopbouw met middelmatige beleggingsrendementen en een hoorspel over verzetsstrijder en dirigente Frieda Belinfante.