Het sinterklaasfeest, hoogmis van de vrijzinnigheid 

In dit artikel:

In de jaren zeventig beschrijft de auteur nostalgisch hoe de kerstnachtdienst in de vrijzinnig hervormde Prinsesselaankerk in Beverwijk altijd overvol en rijk aan echte kaarsjes was — een tafereel dat veiligheidsdienaren later ondenkbaar zouden vinden, vooral na de brandramp in Het Hemeltje in Volendam die een kentering in regels en voorzichtigheid teweegbracht. Tegenwoordig zijn echte kaarsjes grotendeels vervangen door geurloze elektrische lichtjes, en kerkvieringen lopen steeds meer vloeiend over in seculiere, gezellige bijeenkomsten waar randkerkelijken zich mengen met trouwe bezoekers.

De kern van het stuk draait echter om de tegenstelling en de samensmelting van kerst en Sinterklaas. Waar kerst in veel huishoudens synoniem is geworden met eten, drinken en cadeaus, heeft de vrijzinnige traditie haar eigen hoogtepunt al tijdens Sinterklaas: het schrijven van sinterklaasgedichten. Die poëzie is geen onschuldige versiering van cadeaus maar een cultisch ritueel. Het maakt van geven een prestatie — je verdient aandacht door moeite te doen — en fungeert als een sociale ventilatie: in met humor verpakte verzen mogen ergernissen, puntjes van kritiek en sluimerende spanningen even vrijuit worden geuit. Dat is volgens de auteur een typerend en heilzaam element van de vrijzinnige benadering van feestelijkheid: een milde afrekening die familiebanden schoonspoelt en na de pijn soms opluchting brengt.

Het vereist wel kunde en maatgevoel: scherpte is toegestaan, maar het mag niet vernietigend of wraakzuchtig worden. De auteur illustreert dat soms het lijntje knapt — een familieverhaal van een grootvader die boos wegliep na een beledigend rijmpje dient als waarschuwing — en benadrukt dat wrok in gedichten meer zegt over de schrijver dan over het doelwit. Wanneer het goed gaat, leidt het ritualiseren van misbaar tot verzoening en rust voor het volgende jaar.

Tegelijk waarschuwt het stuk voor de vercommercialisering en de convergentie van beide feesten tot een algemeen consumptief spektakel. Initiatieven om termen als ‘kerst-’ te vervangen door het neutrale ‘feest-’ illustreren die verschuiving naar inclusiviteit maar ook naar verarming van specifieke rituelen. De auteur pleit er daarom voor Sinterklaas met zijn gedichten en rituelen te bewaren en zelfs te versterken: niet als nostalgie, maar als sociale technologie die aandacht en moeite vraagt en zo betekenis teruggeeft.

Een hedendaagse noot: digitale hulpmiddelen als ChatGPT kunnen het schrijven van gedichten toegankelijk maken voor wie worstelt met rijm en formulering. Hoewel sommigen vinden dat dat de verdienste aantast, ziet de auteur het als een praktische hulp die de traditie toegankelijk houdt — en daarmee een middel om het feest levend en relevant te houden. Kortom: behoud van ritueel, maat en humor kan Sinterklaas onderscheiden van het generieke cadeaufestijn dat kerst steeds vaker wordt.