Het universum van Steve McQueen
In dit artikel:
Steve McQueen, de Britse kunstenaar en filmregisseur die sinds de jaren negentig in Amsterdam woont, toont in een nieuwe presentatie in museum De Pont (Tilburg) vier recente werken waarin onrecht, macht en kwetsbaarheid centraal staan. McQueen—bekend van onder meer de Turner Prize (1999) en de Oscar voor 12 Years a Slave (2013), en dit voorjaar onderscheiden met de Erasmusprijs—verbindt in zijn oeuvre steeds grote historische motieven aan persoonlijke verhalen.
De tentoonstelling brengt Sunshine State (2022), Bounty (2024), Untitled (geluidswerk) en Atlas (2026, wereldpremière). Sunshine State verweeft een door McQueens vader verteld racistisch incident in Florida met bewerkte fragmenten uit The Jazz Singer (1927), waarin blackface voorkomt, waardoor collectieve en persoonlijke geschiedenis tegenover elkaar komen te staan. Bounty bestaat uit foto’s van flora op Grenada, de geboortegrond van zijn vader; de beelden vieren natuurschoon maar wijzen ook op kolonialisme en toe-eigening. Untitled bestaat uit het repetitieve, soms angstaanjagende geluid van een bokser die tegen een boksbal slaat—een eenvoudige trainingshandeling die intimiderend kan klinken.
Het zwaartepunt van de tentoonstelling is Atlas, een nieuwe installatie die sterrendata van ESA’s ruimtetelescoop Gaia visualiseert. Op vier kleine monitoren bewegen witte blokjes—grafische representaties van sterren—waardoor bezoekers het gevoel krijgen met hoge snelheid door de kosmos te reizen. McQueen versnelt de tijd in de voorstelling extreem (hij spreekt van 550 keer de lichtsnelheid) om te laten voelen hoe relatief ons bestaan is. De grafische stijl verwijst naar vroege videogames en is bewust eenvoudig gehouden: geen overweldigende technologische spektakel, maar een menselijk, vertraagd perspectief waardoor bezoekers kunnen reflecteren op hun eigen ‘kaders’—van lokaal tot kosmisch.
McQueens benadering zoekt de grens tussen esthetiek en ervaring: techniek ondersteunt de ruimte voor contemplatie, maar mag het publiek niet overschaduwen. De tentoonstelling plaatst persoonlijke herinnering, koloniale geschiedenis en kosmische schaal naast elkaar en nodigt uit tot nadenken over hoe grote verhalen individuele levens vormen.