Hoe herken je de trucs van een manipulatieve manager of partner?

In dit artikel:

In 2022 verkoos Merriam‑Webster “gaslighting” tot woord van het jaar nadat zoekopdrachten naar de term met 1740% waren toegenomen. Psycholoog Alice Vlottes grijpt die toegenomen belangstelling aan in haar boek Gaslighting ontmaskerd: ze beschrijft gaslighting niet alleen als relationele manipulatie, maar ook als fenomeen op de werkvloer en als systemische tactiek in de publieke sfeer.

Vlottes legt het mechanisme helder uit: de pleger ondermijnt stelselmatig iemands waarneming en realiteitsgevoel zodat het slachtoffer gaat twijfelen aan zichzelf. Ze illustreert de variatie aan strategieën — zoals Darvo (Deny, Attack, Reverse Victim and Offender), waarbij ontkennen en rolomkering centraal staan — en koppelt die aan actuele en herkenbare voorbeelden. Politieke ontkenningen (waaronder de bewering dat Oekraïne de oorlog zou zijn begonnen) en langdurige institutionele bagatellisering van klachten, zoals bij het Voice of Holland‑schandaal, tonen volgens haar hoe gaslighting buiten de privésfeer schade kan aanrichten.

De hoofdstukken over tactieken en gevolgen zijn doorspekt met getuigenissen uit Vlottes’ praktijk, waardoor de nadruk vooral op relationele gevallen ligt. Minder ruimte krijgt de lezer in oplossingen: bewustwording is de eerste stap, waarna Vlottes praktische strategieën aanreikt — van de Greyrock‑methode (zo min mogelijk emotioneel reageren) tot concrete zinnen om contact te beperken. Voor werksituaties raadt ze bewijsvergaring, het zoeken van lotgenoten, inschakeling van vertrouwenspersonen of vakbond, juridisch advies, klachten bij de ombudsman of publieke blootstelling aan. Als laatste uitweg blijft baanwisseling. De recensent merkt op dat die advieslijst soms voorspelbaar oogt, maar benadrukt dat herkenning en handvatten slachtoffers wél kunnen helpen de controle terug te winnen.

Kortere boektips volgen in het artikel: De strijd om het IJ (Corine Nijenhuis) vertelt hoe begin 19e‑eeuws conflict tussen koning Willem I en ingenieurs het gezicht van Amsterdam en de bereikbaarheid van het IJ bepaalde; Een korte geschiedenis van het universum (Sarah Alam Malik) behandelt hoe telkens nieuwe ontdekkingen ons kosmische begrip op zijn kop zetten en wat dat zegt over onze zoektocht naar betekenis; Een moderne kijk op de stoïcijn Justus Lipsius (heruitgave/interpretatie) plaatst diens gedachten in een hedendaagse context als hulpmiddel bij rampspoed; en Morgenrood boven China (Frank Dikötter) benut nieuw archiefmateriaal om te laten zien hoe cruciaal Sovjetsteun in 1945 was voor de communistische doorbraak in China.

Al met al brengt het grootste deel van het artikel Vlottes’ boodschap over: gaslighting is een veelzijdig machtsspel dat zich niet beperkt tot privérelaties, en herkenning plus concrete maatregelen zijn noodzakelijk om het te doorbreken.