Hoe het Afrikaans dreigt te verdwijnen in Zuid-Afrika

In dit artikel:

Het Afrikaans verandert ingrijpend. De taal, die in 1925 als officiële standaardtaal werd erkend en tijdens de apartheid sterk met de blanke machthebbers werd verbonden, is in Zuid-Afrika grotendeels verdwenen uit het bestuur en het hoger onderwijs. Het aandeel Afrikaanssprekenden daalde van 14,5 procent in 1996 naar 10,6 procent in 2022, terwijl Engels terrein wint.

Tegelijk groeit vooral het Kaaps, de variant die in en rond Kaapstad wordt gesproken door veel kleurlingen. Het Kaaps ontstond uit een vroege creoolse vorm van het Afrikaans, gebaseerd op Nederlands en beïnvloed door onder meer Portugees, Maleis, Indonesisch en Arabisch. Woorden als ‘aweh’ en ‘tramakasie’ herinneren aan die gemengde geschiedenis. Activist Emile Jansen gebruikt de taal in zijn programma Heal the Hood, dat jongeren in achterstandswijken via muziek en dans helpt hun culturele identiteit te ontwikkelen.

Jansen leverde ook materiaal voor het Kaaps Woriboek van linguïst Quentin Williams. Dat lexicon, in mei gepresenteerd in Kaapstad, behandelt het Kaaps als een volwaardige taalvorm in plaats van als gebrekkig standaard-Afrikaans. Volgens Jansen stuitte het boek vooral op economische weerstand, omdat gevestigde media en andere bedrijven veel verdienen aan de traditionele Afrikaanse markt.

Ook die markt staat onder druk. De Afrikaanstalige zender kykNET werd in september 2025 overgenomen door Canal+, terwijl uitgeverij Media24 de papieren edities van Beeld en Rapport beëindigde. Daarnaast vrezen onder meer AfriForum, Solidariteit en de Democratische Alliantie dat een sinds eind 2024 geldende onderwijswet Afrikaanstalige scholen ertoe zal brengen vaker Engels, Zoeloe of Xhosa te gebruiken. Heal the Hood verliest bovendien een belangrijke Zweedse sponsor.

Kunstenaars verschillen van mening over de toekomst. Schrijver en theatermaker Tom Lanoye verwacht dat het formele, hoog-Pretoriaanse Afrikaans verdwijnt, maar dat de taal zelf blijft bestaan doordat zij zich aanpast. Theaterregisseur Marthinus Basson ziet daarentegen sterke achteruitgang: universiteiten gebruiken nauwelijks nog Afrikaans, studenten lezen minder en culturele instellingen verliezen sponsors en publiek. Beiden benadrukken dat taal nauw verbonden is met identiteit en politiek. De vitaliteit van het Afrikaans zal volgens hen vooral van onderaf moeten komen, uit nieuwe vormen en uit gemeenschappen die de taal blijven spreken.