Hoe houd je het in een gepolariseerd huishouden gezellig aan de kerstdis?

In dit artikel:

Psycholoog en populisme-expert Huub Buijssen en schrijver/activist Maurits de Bruijn praten in dit interview over de moeilijkheid van politieke gesprekken tijdens familiefeestjes en in het openbare debat. Buijssen, auteur van Hoe praat je met een populist? Handleiding voor feestdagen en familiediners, legt uit waarom discussies zo snel verharden: mensen verzamelen tijdens een gesprek steeds meer argumenten voor hun eigen standpunt, intelligentie vergroot vaak het vermogen zulke bewijsstukken te construeren, en verdediging van het gelijk raakt aan eigenwaarde en identiteit. Dat maakt overtuigen zelden succesvol; veranderen van mening gebeurt meestal langzaam en door herhaalde blootstelling, niet tijdens één verhitte uitwisseling.

De Bruijn, pro-Palestijns activist met een Joodse achtergrond en publieksfiguur in het debat over Israël en de bezette gebieden, erkent dat hij bewust zijn standpunt deelt maar zelden iemand meteen van mening ziet veranderen. Hij beschrijft persoonlijke voorbeelden — van demonstraties tot familiediners — waarin gesprekken soms constructief blijken (gedeelde waarden maar andere middelen) en soms vastlopen, vooral wanneer iemand morele grenzen overschrijdt die de ander onaanvaardbaar vindt.

Buijssen adviseert een andere aanpak dan directe confrontatie: vermijd praten in termen van partijen, zoek naar gedeelde waarden (bijv. veiligheid) en behandel het gesprek meer als onderhandelen dan als een debat. Cruciaal daarbij is echt luisteren: laat de ander uitspreken, vat regelmatig samen wat gezegd is en toon zonder oordeel nieuwsgierigheid naar hoe iemand tot zijn standpunt gekomen is. Begrip tonen betekent niet goedkeuren; het vergroot wel de kans dat de ander jou wil horen. Als er geen basis van waardering of connectie is, raadt Buijssen aan het gesprek te vermijden.

Het interview bespreekt ook praktijken voor omgang met hardnekkige overtuigden of ‘zendingsdrang’-typen (zoals antivaxers): accepteer dat je die persoon waarschijnlijk niet verandert en kies uit drie reacties — nieuwsgierige vragen, afhaken, of reageren met het doel het publiek niet met foutieve indrukken te laten zitten. De Bruijn worstelt met grenzen: sommige standpunten wil hij principieel niet begrijpen of verplaatsen, zeker als ze openlijk onmenselijk lijken.

Praktische regels uit het gesprek: kies je gesprekspartners, stel vooraf grenzen als nodig, focus op waarden in plaats van partijpolitiek, en begin alleen gesprekken als je bereid bent zonder verborgen agenda te luisteren. Uiteindelijk is de kernboodschap dat verbinden en aandacht geven vaak meer oplevert dan winnen — maar dat het in sommige gevallen beter is géén gesprek te voeren.